De federale Ombudsman, David Baele, heeft in een nieuw en lijvig thematisch verslag scherpe kritiek geuit op de "hardnekkige", "structurele" en "fundamentele" problemen binnen de Belgische migratiediensten. Het rapport, dat gebaseerd is op jarenlange aanhoudende klachten, richt zich specifiek op de Dienst Vreemdelingenzaken (DVZ) en de Federale Overheidsdienst (FOD) Buitenlandse Zaken.
Volgens de Ombudsman worden de wettelijke grondrechten van burgers in veel gevallen niet gerespecteerd bij de behandeling van visum- en verblijfsaanvragen. Hoewel andere instanties zoals Fedasil en het Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen (CGVS) eveneens met grote uitdagingen en achterstanden kampen, vallen deze buiten de scope van dit specifieke verslag.
Een explosie aan klachten
De werking van de migratiediensten vormt al geruime tijd de grootste klachtencategorie bij de federale Ombudsman. De instroom van dossiers toont een verontrustende, stijgende trend:
In 2023 was 36,54% (ongeveer 37%) van alle ontvankelijke federale klachten gerelateerd aan asiel en migratie.
In 2024 steeg dit aandeel drastisch naar 43,23%.
In 2025 bleef het percentage met 43,53% bijzonder hoog, wat vorig jaar resulteerde in 1262 specifieke klachten. Dit betekent dat inmiddels bijna 44% van alle ingediende klachten bij de Ombudsman over deze diensten gaat.
Daarnaast schetst de bredere context dat momenteel bijna een op de drie asielzoekers in België langer dan twee jaar moet wachten op een definitieve beslissing over hun aanvraag.
De vier hardnekkige knelpunten
Het verslag van de Ombudsman maakt duidelijk dat het niet gaat om losstaande incidenten, maar om diepgewortelde, hardnekkige knelpunten in de administratieve keten:
Buitensporig lange behandelingstermijnen: Burgers die volledig legaal in België verblijven en tijdig hun tijdelijke verblijfstitel (zoals een A-kaart) willen vernieuwen, moeten vaak weken tot maanden op een beslissing wachten. Dit treft onder meer buitenlandse studenten en personen die een verblijfstitel om humanitaire redenen hebben verkregen.
Gebrekkige motivering van beslissingen: Jaarlijks komen er talloze klachten binnen over de weigering van visa (kort en lang verblijf, studentenvisa en gezinshereniging) waarbij de DVZ gebruikmaakt van stereotiepe standaardmotiveringen. Er wordt vaak geen of onvoldoende rekening gehouden met de specifieke feiten, argumenten of de persoonlijke situatie van de aanvrager.
Procedurele pingpong (De carrousel): Dit fenomeen doet zich voor wanneer de Raad voor Vreemdelingsbetwistingen (RVV) een negatieve beslissing van de DVZ vernietigt. In plaats van de rechtspraak te volgen, vaardigt de DVZ vervolgens een nieuwe weigering uit op basis van een ander element in het dossier. Burgers raken hierdoor jarenlang gevangen in een vicieuze cirkel van procedures, wat leidt tot gigantische rechtsonzekerheid, extra kosten en zware mentale druk. Dit speelt met name bij medische regularisaties en studentenvisa.
Slechte toegankelijkheid en onduidelijke communicatie: De migratiewetgeving is uiterst complex en het ontbreekt aan begrijpelijke informatie. Bovendien is het bij diverse Belgische ambassades in het buitenland nagenoeg onmogelijk om op tijd een afspraak te krijgen om een aanvraag in persoon in te dienen, waardoor dossiers hopeloos vertraagd of bij voorbaat geweigerd worden.
Menselijke impact: "Een emotionele rollercoaster"
Achter de kille statistieken schuilen ingrijpende menselijke gevolgen, waarbij administratieve traagheid en willekeur het dagelijks leven van legaal verblijvende burgers volledig kunnen ontwrichten. De impact van de structurele achterstanden laat zich voelen op alle lagen van de samenleving:
Professionele en economische schade: Hoogopgeleide migranten in knelpuntberoepen ondervinden vaak dat de officiële toelating om te mogen werken maandenlang aansleept. Dit zorgt ervoor dat zij niet tijdig aan de slag kunnen, wat niet alleen nadelig is voor de betrokkene maar ook voor werkgevers die dringend op zoek zijn naar personeel. Ook zelfstandig ondernemers worden zwaar getroffen door de onvoorspelbare behandelduur van hun dossiers. Het mislukken van korte werkbezoeken of het niet kunnen reizen voor zakelijke opdrachten leidt tot acute professionele schade en constante stress.
Uitsluiting van het dagelijks en digitaal leven: Zolang de vernieuwing van een verblijfstitel op zich laat wachten, worden burgers geconfronteerd met het verlies van hun digitale identiteit (zoals Itsme). In de huidige gedigitaliseerde samenleving heeft dit verlammende gevolgen: men verliest de toegang tot de eigen bankrekening, kan geen officiële documenten zoals een rijbewijs vernieuwen en kan zich online niet meer identificeren. Bovendien kan een administratieve onderbreking door trage dossierbehandeling de opgebouwde termijn voor een permanente verblijfsaanvraag abrupt resetten. Hierdoor moeten burgers die al jarenlang in België wonen, werken en belastingen betalen, weer volledig van vooraf aan beginnen tellen.
Langdurige gezinsverscheuring: De procedures voor gezinshereniging verlopen vaak pijnlijk traag en rigide. Kleine administratieve onvolkomenheden, zoals een materiële fout of typefout in buitenlandse documenten, leiden in combinatie met de achterstanden bij de Dienst Vreemdelingenzaken vaak tot directe weigeringen of opschortingen. Wanneer een dossier hierdoor spaak loopt, worden gezinnen – waaronder jonge, minderjarige kinderen – gedwongen om de volledige, maandenlange procedure vanaf nul te heropstarten. Dit veroorzaakt een zware emotionele tol, diepe onzekerheid en dwingt gezinsleden om jarenlang gescheiden van elkaar te leven.
Reactie van de overheid en instanties
Zowel de Dienst Vreemdelingenzaken als de FOD Buitenlandse Zaken hebben laten weten het rapport uiterst serieus te nemen en de aanbevelingen zorgvuldig te zullen onderzoeken.
Paulien Blondeel, woordvoerster van de Dienst Vreemdelingenzaken, erkent dat de Ombudsman een aantal structurele problemen heeft blootgelegd. Zij wijst op de stijging van het aantal dossiers, de toenemende juridische complexiteit en een acuut personeelstekort.
Blondeel benadrukt dat er het afgelopen jaar weliswaar extra personeel is aangeworven, maar dat dit voornamelijk is ingezet bij de diensten Terugkeer en Internationale Bescherming. De diensten Toegang en Verblijf zullen in een volgende fase worden versterkt.
Daarnaast moeten lopende IT-ontwikkelingen de dossierbehandeling in de toekomst efficiënter maken. Het nieuwe Europese Migration Pact dat spoedig in werking treedt, zal volgens haar geen extra personeelsdruk op deze specifieke diensten leggen.
De FOD Buitenlandse Zaken verklaart via woordvoerder Laurens Soenen dat consulaire processen regelmatig worden geanalyseerd en verbeterd. Om de extreme wachttijden bij diplomatieke posten aan te pakken, zijn er in 2025 al verschillende nieuwe visumaanvraagcentra geopend.
Dringende aanbevelingen voor een duurzame oplossing
Om deze hardnekkige vicieuze cirkel te doorbreken, heeft de federale Ombudsman concrete en dringende aanbevelingen overgemaakt aan de betrokken administraties, de ministers van Asiel en Migratie en Buitenlandse Zaken, en het Parlement:
Investeren in basisdienstverlening: Er moet dringend worden geïnvesteerd in extra personeel en een efficiëntere, mensgerichte dienstverlening.
Rechtsbescherming bij administratieve vertraging: Zolang de DVZ aanvragen tot verlenging van een verblijfstitel niet vóór de vervaldatum kan verwerken, moeten burgers op het moment dat hun titel verstrijkt automatisch een elektronische verblijfstitel ontvangen. Hiermee moeten zij zich vrij kunnen identificeren en bewegen, zodat hun banen, bankrekeningen en sociale rechten niet in het gedrang komen.
Beëindigen van de procedurele carrousel: De DVZ moet de beslissingen van de Raad voor Vreemdelingsbetwistingen nauwgezet monitoren en haar algemene praktijk onverwijld aanpassen aan de interpretatie die de rechtscolleges aan de wet geven, zodat opeenvolgende vernietigingen worden vermeden.
Transparantie en evenwicht: Er moet gezorgd worden voor heldere regelgeving en transparante procedures, waarbij het juiste evenwicht tussen administratieve controle en de bescherming van fundamentele grondrechten strikt wordt bewaard.
"De migratiediensten leveren inspanningen om de situatie te verbeteren, maar dit volstaat niet," concludeert federaal ombudsman David Baele. "We vragen dringend structurele ingrepen. Na elk opgelost individueel probleem ontvangen we weer een klacht over exact hetzelfde probleem. Met dit verslag willen we bijdragen aan een duurzame, structurele oplossing die het vertrouwen in de overheid herstelt".
