Een recente uitspraak van het Europese Hof van Justitie dwingt de Nederlandse overheid om meer dan 140.000 stilgelegde asielaanvragen van Oekraïense vluchtelingen alsnog in behandeling te nemen. Bij de uitbraak van de oorlog kregen vluchtelingen uit Oekraïne bescherming via de Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming.
Nederland koppelde het verkrijgen van deze status echter verplicht aan het indienen van een asielverzoek, dat vervolgens automatisch werd opgeschort. Het Europese Hof oordeelde vorige week dat het parkeren van deze dossierstapels niet is toegestaan. Zowel verantwoordelijk minister Van den Brink van Asiel en Migratie als betrokken bestuurders erkennen dat dit tot grote extra belasting van de asielketen leidt.
Extra druk op de asielketen
Nederland vormde in Europa een uitzondering door het recht op tijdelijke bescherming automatisch te verbinden aan een formele asielaanvraag. Volgens Ricky van Oers, universitair docent Migratierecht aan de Radboud Universiteit, hanteerden andere landen deze verplichte koppelverkoop niet.
Asieladvocaat Wil Eikelboom noemt de Nederlandse aanpak achteraf erg onhandig en geeft aan dat de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) simpelweg de capaciteit mist om deze immense stroom aanvaarde verzoeken te verwerken.
Om het probleem hanteerbaar te houden, wil minister Van den Brink de uitspraak gefaseerd uitvoeren. Zijn strategie is om eerst de aanvragen van nieuwkomers te behandelen, daarna de ruim vijftigduizend reeds wachtende asielzoekers op de lijst af te handelen en de grote groep Oekraïners pas op de laatste plaats prioriteit te geven.
Volgens Van Oers biedt het vonnis van het Europese Hof inderdaad ruimte voor zo'n stapsgewijze aanpak of het prioriteren van specifieke doelgroepen, zoals gezinnen. Juristen benadrukken echter dat Nederland de uitspraak niet kan negeren en dat de uitwerking hoe dan ook veel extra werk zal opleveren.
Permanente tijdelijkheid
De Europese richtlijn geeft Oekraïners recht op opvang, medische zorg, onderwijs voor kinderen en de mogelijkheid om direct te werken, in tegenstelling tot reguliere asielzoekers. De huidige tijdelijke bescherming loopt tot maart 2028, maar wat er daarna gebeurt blijft onduidelijk.
Van Oers wijst erop dat Oekraïners hierdoor in een staat van "permanente tijdelijkheid" leven zonder veel perspectief om een stabiel bestaan op te bouwen, terwijl een officiële asielstatus juist meer zekerheid biedt.
Volgens Vluchtelingenwerk is een terugkeer naar Oekraïne op dit moment geen haalbare kaart. Hoewel het vonnis veel vluchtelingen nog niet heeft bereikt, verwacht de organisatie dat het besluit tot extra onrust en onduidelijkheid zal leiden.
Vluchtelingenwerk dringt aan op een duurzaam plan met een snelle en nauwkeurige beoordeling van de verblijfsvergunningen, zodat de betrokkenen duidelijkheid krijgen. De hoogste Nederlandse bestuursrechter moet zich nu over de Europese uitspraak buigen om de exacte praktische gevolgen voor Nederland vast te stellen.
