Drie jaar na de escalatie van de oorlog in Gaza en een jaar na de aankondiging van het staakt-het-vuren in oktober 2025, duurt de humanitaire noodsituatie onverminderd voort. Hulpverleningsorganisatie Dokters van de Wereld stelt in een nieuw rapport dat er sprake is van een voortdurende genocide en een bewust gecreëerde gezondheidscrisis die het fysieke en mentale herstel van de bevolking onmogelijk maakt.
De totale bevolking van 2,1 miljoen Palestijnen zit gevangen in een spiraal van geweld en verplaatsing. Liefst 97 procent van de huishoudens is ontheemd geraakt, waarbij bijna de helft vijf tot tien keer is verplaatst en één op de vijf gezinnen zelfs meer dan tien keer moest vluchten.
Omdat 93,3 procent van de mensen in onveilige accommodaties woont zonder schoon water, sanitaire voorzieningen of hygiëneproducten, verspreiden infectieziekten zich snel. Door een ernstig tekort aan brandstof en kookgas kookt bijna de helft van de bevolking bovendien door afval te verbranden, wat extra gezondheids- en veiligheidsrisico's met zich meebrengt.
Hoge ziektelast en eenzijdige voeding bij kwetsbare groepen
Het onderzoek van Dokters van de Wereld, gebaseerd op interviews uit augustus 2026 met 388 patiënten van hun eerstelijnsklinieken en aanvullende focusgroepgesprekken met 28 vrouwen, legt een enorme ziektelast bloot bij kwetsbare groepen.
In de drie maanden voorafgaand aan de bevraging was 84 procent van de kinderen jonger dan 5 jaar ziek, met symptomen zoals koorts, diarree, luchtweginfecties en huidaandoeningen. Onder zwangere en borstvoedende vrouwen rapporteerde 57 procent een recente ziekte.
Bovendien meldde 93,4 procent van deze vrouwen symptomen van bloedarmoede, en kampte 42 procent van de zwangere bezoekers van de klinieken in het eerste kwartaal van 2026 met een ijzertekort.
De voedselonzekerheid is inmiddels structureel geworden. Voor 90 procent van de ondervraagden vormt dit een voortdurende bron van angst, terwijl 84 procent aangeeft dat het uiterst moeilijk is om aan voedzaam eten te komen.
De Israëlische autoriteiten laten hoofdzakelijk voedsel toe met een lage voedingswaarde; eiwitrijke en microvoedingsstofrijke producten zoals vlees, vis, noten en zaden blijven uiterst schaars en onbetaalbaar. De voedselvoorziening is hierdoor zwaar afhankelijk van hulp buiten de reguliere markt: 80 procent van de huishoudens haalt eten bij gemeenschapskeukens en 47 procent maakt gebruik van distributies door ngo's of de VN, terwijl slechts 35 procent nog zelf voedsel kan aanschaffen.
Om hun kinderen te voeden, verkleinen volwassenen hun porties of slaan zij maaltijden over. Vrijwel alle huishoudens (97 procent) hanteren schadelijke overlevingsstrategieën, zoals het verkopen van bezittingen of het lenen van geld, wat hun herstel op lange termijn ondergraaft. In 2026 heeft Dokters van de Wereld al meer dan 450 kinderen en 1500 zwangere en borstvoedende vrouwen behandeld voor ondervoeding.
Aanhoudende aanvallen en de instorting van het zorgsysteem
De toegang tot gezondheidszorg is ernstig belemmerd doordat het medische systeem bijna volledig is ingestort; 42 procent van de ondervraagden kon de afgelopen drie maanden geen zorg krijgen door transportkosten, onveiligheid, een gebrek aan medicijnen of gesloten voorzieningen.
Dokters van de Wereld is de grootste ngo-aanbieder van eerstelijnszorg in Gaza, maar moest haar klinieken in de afgelopen drie jaar meermaals verplaatsen vanwege aanvallen. In 2026 zag de organisatie zich door teruglopende donorsteun bovendien genoodzaakt om een van haar zeven klinieken te sluiten.
Ondanks het staakt-het-vuren duren de aanvallen op de gezondheidszorg voort. Tussen januari en augustus 2026 registreerde de Wereldgezondheidsorganisatie 45 aanvallen op de zorg, waarbij tien zorgverleners om het leven kwamen en 44 mensen gewond raakten.
In totaal zijn er sinds oktober 2023 meer dan 2300 aanvallen op zorgvoorzieningen vastgesteld, zijn 777 zorgverleners gedood en 399 gearresteerd. Momenteel is slechts 56 procent van de eerstelijnscentra en 60 procent van de ziekenhuizen gedeeltelijk operationeel.
Onherstelbare mentale en psychosociale schade
Naast de fysieke gezondheidscrisis is er sprake van een diepe mentale nood. Het aantal mensen dat psychosociale ondersteuning nodig heeft is meer dan verdubbeld, van circa 485.000 voor de escalatie naar ruim een miljoen in 2025.
Onder hen bevinden zich meer dan een miljoen kinderen die langdurig zijn blootgesteld aan geweld, verlies en chronische onveiligheid. Zij vertonen symptomen als slaapstoornissen, agressie, emotionele ontregeling en teruggetrokken gedrag.
De capaciteit om geestelijke gezondheidszorg te bieden is echter dramatisch gekrompen. Het centrale psychiatrische ziekenhuis en de meeste lokale centra voor geestelijke gezondheidszorg zijn verwoest of buiten werking gesteld. Dokters van de Wereld voert dagelijks tussen de 35 en 40 psychosociale consulten uit, maar benadrukt dat incidentele hulp onvoldoende is.
De organisatie roept de internationale gemeenschap en overheden op om diplomatieke en economische middelen in te zetten om het geweld te stoppen, de hulpblokkade op te heffen en te investeren in een duurzame, door Palestijnen geleid herstel van het zorgstelsel.
