Tijdens de jaarlijkse hoorzitting in de Duitse Bondsdag hebben de chefs van de Duitse veiligheids- en inlichtingendiensten een ernstige waarschuwing geuit: Duitsland loopt een steeds groter risico om betrokken te raken bij een gewelddadig conflict met Rusland.
Volgens Martin Jäger, het hoofd van de buitenlandse inlichtingendienst (BND), heeft de confrontatie met Moskou een nieuwe en gevaarlijker dimensie aangenomen. Geen enkel ander land vormt op dit moment zo'n directe, omvangrijke en concrete dreiging voor Duitsland.
Omdat Duitsland de belangrijkste Europese bondgenoot van Oekraïne is op het gebied van militaire steun en daarnaast militair aanwezig is in de Baltische staten, ziet het Kremlin het land als een primair doelwit en als het grootste obstakel voor zijn expansiedrift. Jäger benadrukte dat Duitsland deze confrontatie niet opzoekt, maar dat Rusland het land daartoe dwingt.
Sabotage, aanslagen en ondermijning van vertrouwen
Volgens de inlichtingendiensten voert Rusland al een intensiverende "schaduwoorlog" op Duits grondgebied. Een concreet voorbeeld hiervan is de mislukte aanslag in augustus op de luchthaven van Leipzig, waarbij met explosieven uitgeruste drones een Oekraïens Antonov-transportvliegtuig moesten opblazen.
De Duitse autoriteiten schrijven dit incident toe aan Moskou. Naast deze verijdelde aanslag wezen de diensten op een reeks andere recente incidenten, zoals een brandstichting bij een defensiebedrijf in München, de vondst van een wapenopslag nabij Berlijn en het inzetten van drones rond kritieke infrastructuur.
Sinan Selen, hoofd van de binnenlandse veiligheidsdienst (BfV), lichtte toe dat de Russische operaties inmiddels veel verder gaan dan traditionele spionage en zich uitstrekken tot sabotage en moordaanslagen op defensiebedrijven en militaire infrastructuur. Moskou accepteert daarbij bewust het risico op mogelijke burgerslachtoffers.
Martina Rosenberg van de militaire veiligheidsdienst (MAD) vulde aan dat deze hybride acties niet alleen bedoeld zijn om militaire transporten en steun te vertragen, maar ook om angst te zaaien. Het uiteindelijke doel is om het vertrouwen van burgers in het verdedigingsvermogen van de staat te ondermijnen en verdeeldheid in de samenleving te zaaien.
Scherpere dreiging in de winter en risico's in de Baltische staten
Hoewel de BND momenteel geen aanwijzingen ziet voor een grootschalige Russische militaire aanval op het NAVO-grondgebied, acht Jäger kleinschalige, lage-intensiteitsoperaties in de Baltische staten zeer reëel.
Rusland zou hierbij gebruik kunnen maken van anonieme, gemaskerde militairen zonder insignes — een zogeheten "groene mannetjes"-scenario, vergelijkbaar met de annexatie van de Krim in 2014. Het doel hiervan zou niet zijn om een directe wereldoorlog te ontketenen, maar om de reactie en vastberadenheid van het NAVO-bondgenootschap te testen.
Daarnaast waarschuwde Jäger dat de oorlog in Oekraïne zijn gevaarlijkste fase ingaat, nu de vijfde winter nadert en president Poetin onder toenemende binnenlandse en economische druk staat om resultaten te boeken. Poetin heeft een punt bereikt waarop hij de strijd niet zomaar kan staken zonder zijn machtsbasis in gevaar te brengen.
Moskou is vastbesloten om Oekraïne deze winter op de knieën te dwingen met aanvallen van een ongekende wreedheid. Ook verwacht de BND dat Rusland de druk op Duitsland verder zal opvoeren met dreigementen over nucleaire aanvallen.
Politieke verdeeldheid en afkalvende steun in Duitsland
De Russische strategie om via hybride dreigingen en angst de Duitse steun aan Oekraïne af te breken, werpt volgens de BND-chef vruchten af. Een aanzienlijk deel van de Duitse bevolking keert zich uit vrees voor een militair conflict tegen de militaire steun. Hoewel een meerderheid het overheidsbeleid nog steunt, vindt inmiddels vier op de tien Duitsers dat de wapenleveranties te ver gaan.
Met name in het oosten van Duitsland wonnen Kremlin-vriendelijke partijen zoals de AfD en Die Linke vorige maand flink bij deelstaatverkiezingen. Ook binnen de regeringspartijen klinkt kritiek; zo noemde de Saksische premier Michael Kretschmer (CDU) de wapensteun recent een "enorme vergissing" waarmee Duitsland zich onderdeel van de oorlog maakt.
Om de Duitse vastberadenheid te tonen en bezorgdheid in de EU en Oekraïne weg te nemen, bracht bondskanselier Friedrich Merz afgelopen weekend een bezoek aan Kyiv. Samen met president Volodymyr Zelensky bezocht hij onder meer de beschadigde Oekraïense Academie van Wetenschappen en kondigde hij een nieuw steunpakket aan, bovenop de reeds toegezegde 11,5 miljard euro voor dit jaar.
Merz riep de Russische leider op de strijd te staken met de woorden "Mijnheer Poetin, maak een einde aan deze zinloze oorlog" — een verwijzing naar Ronald Reagans beroemde toespraak bij de Berlijnse Muur in 1987. President Poetin stelde op zijn beurt dat Rusland geen intentie heeft om iemand aan te vallen, maar dat het gedwongen zal zijn te reageren bij agressie.
Nieuwe bevoegdheden voor Duitse spionagediensten
De inlichtingenchefs treden expliciet naar buiten om de ernst van de situatie over te brengen, aangezien een Oekraïense nederlaag de Europese veiligheidsarchitectuur radicaal zou veranderen. Jäger noemde het een "grote illusie" dat de confrontatie met Rusland voorbij zal zijn als de oorlog in Oekraïne eindigt.
Om deze dreigingen doeltreffend te bestrijden, kijken de diensten naar hervormingen en wetgeving die parlementaire goedkeuring vereisen. Waar de Duitse inlichtingendiensten vanwege de historische erfenis uit de Tweede Wereldoorlog traditioneel terughoudender waren ingericht dan bondgenoten zoals de VS, Frankrijk of het VK, stelt nieuwe wetgeving de Duitse spionagediensten in staat om actiever en offensiever op te treden om verijdelingsacties en covert operations uit te voeren.
