Nucleaire toezichthouders uit 38 landen luiden de noodklok over de toenemende kans op een kernongeval in Oekraïne deze winter. In een gezamenlijke verklaring roepen de instanties – waaronder de Nederlandse Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS) en agentschappen uit alle EU-lidstaten, de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Canada en Japan – Rusland met klem op om te stoppen met het bestoken van de Oekraïense energie-infrastructuur. Door aanhoudende drone- en raketaanvallen op het stroomnet komt de veilige koeling van kerncentrales steeds verder onder druk te staan.
Gevaar van een landelijke stroomuitval
De oproep komt van de Europese koepelorganisaties WENRA, HERCA en NORA, die vrezen dat het bijna vijf jaar durende conflict de komende maanden tot een totale uitval van het Oekraïense elektriciteitsnet kan leiden.
Volgens ANVS-woordvoerder Mark van Bourgondiën zorgen de uitgebreide aanvallen op elektriciteitscentrales, hoogspanningsleidingen en onderstations voor grootschalige instabiliteit, terwijl de energievraag in de wintermaanden juist piekt.
Hoewel Oekraïense kernreactoren bij een stroomstoring automatisch en uit voorzorg worden uitgeschakeld, blijft een betrouwbare stroomtoevoer essentieel. Van Bourgondiën legt uit dat een uitgeschakelde reactor nog enorm veel restwarmte produceert en daarom actief moet worden nagekoeld om te voorkomen dat het koelwater wegkookt.
Bij een landelijke 'black-out' zouden alle drie de actieve Oekraïense kerncentrales, met in totaal negen werkende reactoren, gelijktijdig zonder externe stroom komen te zitten. Noodaggregaten op diesel bieden slechts tijdelijk uitkomst. Als de koeling volledig wegvalt, dreigt een kernsmelt waarbij radioactieve splijtstof via stoom vrijkomt, met grootschalige evacuaties en vervuiling van bodem en water tot gevolg.
Zwaardere drones en Europese noodplannen
Per Strand, voorzitter van zowel HERCA als NORA, wijst erop dat de Russische aanvalstactieken de afgelopen weken dodelijker en doelgerichter zijn geworden door de inzet van nauwkeurigere drones met zwaardere explosieven. Dat maakt het risico op een incident deze winter groter dan voorheen.
De toezichthouders trekken een historische parallel met de kernramp in Tsjernobyl in 1986 – inmiddels veertig jaar geleden – waarbij radioactieve isotopen zoals jodium-131, cesium-134 en cesium-137 zich verspreidden over Oekraïne, Belarus, Rusland en grote delen van Noord- en Centraal-Europa, en circa 8,4 miljoen mensen aan straling werden blootgesteld.
Van Bourgondiën nuanceert echter dat een identiek scenario als in Tsjernobyl uitblijft dankzij de automatische uitschakeling van moderne reactoren, en benadrukt dat de gezamenlijke verklaring geen acute crisismelding is, maar een aanscherping van een eerdere waarschuwing.
Zowel hij als Strand hopen dat internationale druk Moskou ertoe beweegt de aanvallen op energiecentrales te staken. Tegelijkertijd zetten de Europese toezichthouders in op nauwere grensoverschrijdende samenwerking, betere noodplannen in Europa en blijvende ondersteuning aan de Oekraïense toezichthouder SNRIU.
Kwetsbare situatie rond Zaporizja
De kwetsbaarheid van het Oekraïense netwerk is nu al merkbaar. De drie actieve kerncentrales leveren deze winter ongeveer tachtig procent van alle verbruikte elektriciteit in het land, vergeleken met bijna de helft op jaarbasis in 2023.
Volgens het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) dwong stroominstabiliteit door militaire activiteiten verschillende reactoren onlangs al om hun vermogen terug te schroeven.
Extra zorgelijk is de toestand bij de vierde en grootste kerncentrale van Europa, in het zuidoostelijke Zaporizja. Deze centrale ligt nabij de frontlinie, is sinds 2022 in Russische handen en wekt momenteel geen stroom op, maar blijft afhankelijk van Oekraïense elektriciteitslijnen om het nucleaire materiaal te koelen.
Sinds het begin van de oorlog viel de externe stroomtoevoer bij Zaporizja al 27 keer uit, waardoor noodgeneratoren moesten bijspringen. Bovendien draait de centrale sinds eind maart op slechts één externe hoogspanningslijn, terwijl Rusland en Oekraïne elkaar over en weer beschuldigen van beschietingen rond het complex.
IAEA-topman Rafael Grossi riep Rusland vorige week opnieuw op tot terughoudendheid en waarschuwde dat het verder aantasten van de veiligheidsmarges niemand dient en kan uitmonden in een nucleaire ramp.






















