De Europese energiemarkten zijn deze week opnieuw in zwaar weer terechtgekomen door oplopende spanningen tussen de Verenigde Staten en Iran. Terwijl de gas- en olieprijzen fors stijgen, benadrukt de Europese Commissie dat er vooralsnog geen sprake is van een versoepeling van de algemene begrotingsregels. Ondertussen werkt de Belgische regering aan gerichte steunmaatregelen voor kwetsbare groepen.
Markten in rep en roer door Amerikaanse blokkade
De onrust op de markten werd maandagochtend aangewakkerd door het nieuws dat de wapenstilstandsonderhandelingen tussen Washington en Teheran zijn mislukt. In reactie daarop kondigde de Amerikaanse president Donald Trump een onmiddellijke maritieme blokkade aan van alle scheepvaart van en naar Iraanse havens.
De impact op de energiebeurzen was direct voelbaar:
Gasprijzen: Op de toonaangevende Nederlandse termijnmarkt steeg de prijs met circa 12 procent tot bijna 49 euro per megawattuur. Tijdens de nachtelijke handel werd zelfs even de grens van 51 euro aangetikt.
Olieprijzen: Brent-olie klom met meer dan 7 procent tot boven de 102 dollar per vat, terwijl de Amerikaanse WTI-olie net onder de 105 dollar noteerde.
Hoewel de Straat van Hormuz – een cruciale ader voor ongeveer een vijfde van de wereldwijde olieconsumptie – openblijft voor schepen met een niet-Iraanse bestemming, vrezen analisten voor grote verstoringen in de wereldwijde energievoorziening.
Brussel: "Geen budgettaire vrijgeleide"
Ondanks de prijsstijgingen ziet de Europese Commissie momenteel geen reden om de Europese begrotingsregels op te schorten, zoals dat tijdens de coronapandemie gebeurde. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen verklaarde maandag dat de voorwaarden voor het activeren van de algemene ontsnappingsclausule op dit moment niet zijn vervuld.
Von der Leyen waarschuwde voor een onnodige verslechtering van de overheidstekorten en pleit voor een strikte coördinatie tussen de lidstaten. Wel staat ze open voor een versoepeling van de staatssteunregels, mits de steunmaatregelen "snel, gericht en tijdelijk" zijn. De Commissie wil bovendien voorkomen dat lidstaten tegen elkaar opbieden bij het vullen van de gasvoorraden.
Op 23 en 24 april komen de regeringsleiders in Cyprus bijeen voor een informele top, waar een concreet plan zal worden gepresenteerd om de economische impact van het conflict in het Midden-Oosten te beperken.
Belgische aanpak: Focus op kwetsbaren en pendelaars
In België bereidt het kernkabinet momenteel een steunpakket voor dat uiterlijk op 17 april moet worden afgeklopt. Hoewel de regeringspartij MR eerder pleitte voor een prijsplafond aan de pomp via een fiscaal 'omgekeerd cliquet-systeem', heeft de federale regering die piste vooralsnog afgewezen.
De Belgische focus ligt nu op:
Kwetsbare huishoudens: Ondersteuning voor gezinnen die hun woning verwarmen met fossiele brandstoffen.
Mobiliteit: Compensatie voor werknemers die voor hun woon-werkverkeer afhankelijk zijn van hun eigen auto.
Daarnaast bereidt minister van Energie Mathieu Bihet (MR) maatregelen voor om de energievraag te temperen. Hierbij wordt gedacht aan verplicht telewerk en een verlaging van de maximumsnelheid op autosnelwegen.
Tegelijkertijd wordt er gewerkt aan het maximaliseren van de nucleaire capaciteit en de versnelling van nieuwe offshore windparken om de energieonafhankelijkheid te vergroten.
