Na maanden van onzekerheid, juridische procedures en een ingrijpende politieke koerswijziging is een groep van 42 Palestijnen uit Gaza gisteren geland op Schiphol. De reizigers — bestaande uit 21 studenten, drie werkenden en 18 meereizende gezinsleden — beschikten al langere tijd over een geldig Nederlands visum, maar konden het oorlogsgebied tot voor kort niet verlaten zonder diplomatieke hulp.
Op de luchthaven leidde de aankomst tot emotionele taferelen. Verschillende reizigers werden opgewacht door familieleden die al eerder uit Gaza waren vertrokken. Hoewel de opluchting groot was, bleef de sfeer ingetogen; veel nieuwkomers gaven aan dat het afscheid van achterblijvers in Gaza zwaar viel.
De ommekeer: Van weigering naar diplomatieke steun
De aankomst markeert het einde van een slepende kwestie die in februari van dit jaar begon. Destijds klopten drie Palestijnen — twee studenten en de journalist Hisham Zaqout — aan bij de bestuursrechter in Den Haag omdat zij vastzaten in Gaza. Hun visa lagen klaar in Jordanië, maar de grenzen waren gesloten.
De bestuursrechter oordeelde toen nog dat het ministerie van Buitenlandse Zaken niet verplicht was om hen te evacueren. Journalist Zaqout wist destijds zelfstandig Amman te bereiken en startte kort daarna zijn onderzoek in Nederland, maar de rest van de groep bleef achter.
Begin juni kantelde de situatie na een uitspraak in hoger beroep bij de civiele rechter. De voorzieningenrechter bepaalde dat Nederland het diplomatieke spoor bij Israël moest volgen. Hoewel het ministerie de uitspraak intern aanvankelijk interpreteerde als 'slechts het doorgeven van namen aan de Israëlische autoriteiten', zorgde een combinatie van factoren uiteindelijk voor een koerswijziging:
Publieke druk: Universiteiten die de studenten op korte termijn verwachtten, drongen fel aan op actieve hulp.
Juridische druk: De lopende procedures dwongen het kabinet tot een heroverweging van haar verantwoordelijkheid.
Politieke discussie: Zowel voor- als tegenstanders in de Tweede Kamer voerden de druk op het ministerie op.
Het ministerie van Buitenlandse Zaken besloot daarop om actieve diplomatieke ondersteuning te verlenen om de reis mogelijk te maken, al benadrukte de overheid dat dit niet gezien moet worden als een 'volledige evacuatie' zoals die in het verleden voor Nederlandse staatsburgers gold.
Een complexe reis via drie landen
Dat de Palestijnen niet op eigen houtje konden reizen, bleek uit de ingewikkelde logistieke operatie. Het bezette deel van Gaza, Israël en Jordanië moesten worden doorkruist. Voor vrijwel elke grensovergang was een Nederlandse diplomaat op locatie nodig om het transport te coördineren.
De reis werd uiteindelijk uitgevoerd in nauwe samenwerking met hulporganisaties zoals Unicef en het Rode Kruis, die het transport vanuit Gaza naar de Israëlische grens verzorgden. De studenten reisden in eerste instantie mee met internationale konvooien (onder andere een Italiaans-Spaans konvooi) naar Jordanië, waarna ze vanaf de luchthaven in Amman naar Nederland zijn gevlogen.
Politieke zorgen over asielaanvragen
De komst van de groep heeft in Den Haag geleid tot politieke discussie, met name binnen de regeringspartijen zoals de VVD. Er bestaat vrees dat de visumhouders bij aankomst in Nederland een asielprocedure zullen starten.
Volgens minister Berendsen van Buitenlandse Zaken valt dit "niet uit te sluiten". De ontvangende universiteiten schatten die kans echter laag in. Zij wijzen erop dat de studenten via hun studievisum de mogelijkheid hebben om na hun studie een baan te zoeken en in hun eigen levensonderhoud en huisvesting te voorzien. Een asielaanvraag zou betekenen dat zij deze opgebouwde rechten en carrièrekansen moeten opgeven voor een langdurige en onzekere procedure.
Voor de meereizende gezinsleden en eventuele toekomstige gezinshereniging onderstreept het kabinet dat er strikte voorwaarden gelden, waaronder een inkomenstoets, openbare-ordetoets en het hard kunnen aantonen van een daadwerkelijk gezinsverband.
