De gebeurtenissen in de Spaanse exclave Ceuta, waar duizenden migranten vanuit Marokko via het water de grens overstaken, hebben de Europese gemoederen flink doen oplaaien. Tijdens een digitaal spoedoverleg tussen de EU-ministers van Binnenlandse Zaken en Migratie eisten met name Belgische en Nederlandse bewindslieden harde maatregelen en volledige helderheid over de ontstane situatie.
Belgische bezorgdheid en roep om hardere aanpak
De Belgische premier Bart De Wever benadrukte voorafgaand aan het Europese overleg dat hij "tot op de bodem wil uitzoeken" wat er in Ceuta precies is voorgevallen. Volgens De Wever ontstaat het beeld dat migratie als geopolitiek wapen wordt gebruikt: "Het lijkt alsof er sprake is van een open deur en dat iedereen die druk op ons wil uitoefenen migratie als wapen kan inzetten. Dat is bijzonder frustrerend."
De Wever gaf aan begrip te hebben voor de roep van verschillende lidstaten om Spanje tijdelijk uit het Schengengebied te weren, en stelde dat het duidelijk is dat Europa zijn grenzen moet sluiten. Wel merkte hij op dat zijn Spaanse collega Pedro Sánchez het recht heeft om het beleid te voeren waarvoor hij democratisch is gekozen.
Aansluitend pleitte de Belgische minister van Asiel en Migratie, Anneleen Van Bossuyt (N-VA), voor een daadkrachtiger Europees beleid en een strikte bescherming van de buitengrenzen. Zij drong aan op extra Europese middelen voor grenscontrole, een grotere rol voor grensagentschap Frontex en een strengere aanpak van mensensmokkelaars. "Illegale grensoverschrijdingen mogen nooit leiden tot een verblijfsrecht," aldus Van Bossuyt.
Nederlandse vragen over asielprocedures
Ook de Nederlandse asielminister Bart van den Brink (CDA) toonde begrip voor de scherpe reacties op de dramatische beelden uit Ceuta en noemde de situatie "ongekend". Van den Brink wees erop dat er na afloop van de vergadering nog veel onduidelijkheid bestond.
Zo gaf Spanje tijdens het overleg geen verheldering over de vraag of de achtergebleven migranten asiel hebben aangevraagd of daartoe de kans hebben gekregen. Hij merkte hierbij op dat asielaanvragen van Marokkaanse nationaliteiten in de regel worden afgewezen, aangezien de EU Marokko als een veilig land beschouwt.
Spaanse verdediging en Europese solidariteit
De Spaanse minister van Binnenlandse Zaken, Fernando Grande-Marlaska, noemde het overleg daarentegen "constructief" en benadrukte dat de Schengenzone "op geen enkele wijze in gevaar" is geweest.
Spanje had eerder fel gereageerd op de kritiek van onder meer Italië, Denemarken en Finland, die zinspeelden op een schorsing van Spanje uit Schengen. De Spaanse premier Sánchez beschuldigde die landen van vooroordelen, nepnieuws en politieke belangen, en beklaagde zich in een brief aan Commissievoorzitter Von der Leyen over een gebrek aan steun.
Voorzitter van het overleg, de Ierse minister Jim O'Callaghan, concludeerde dat alle lidstaten uiteindelijk hun solidariteit met Spanje hebben betuigd. Ook de Deense minister Morten Bodskov sprak zijn tevredenheid uit over het snelle optreden van Spanje na de eerste chaos, maar herhaalde dat behoud van controle op de buitengrenzen essentieel blijft. Zelfs Italië sprak na afloop waardering uit voor het Spaanse ingrijpen.
De balans en openstaande vragen
Volgens Eurocommissaris voor Migratie Brunner is niemand doorgereisd naar het Europese vasteland en is de veiligheid aan de grens snel hersteld. Brunner stelde dat de EU is geslaagd voor deze test van de Europese veerkracht, al erkende hij dat beelden vaak meer emoties oproepen dan statistieken.
Volgens het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken zijn van de 72.000 mensen die Ceuta wisten binnen te dringen, er inmiddels 70.000 teruggekeerd naar Marokko. Bij de stormloop kwamen zeker 75 mensen om het leven, van wie velen zijn verdronken.
Europese ministers blijven echter met vragen zitten over hoe de Spaanse en Marokkaanse inlichtingendiensten de oproepen op sociale media hebben kunnen missen, en welke rol mensensmokkelaars en desinformatie precies hebben gespeeld.
