De Amerikaanse president Donald Trump heeft bekendgemaakt dat er nieuwe onderhandelingen met Iran plaatsvinden. Volgens Trump vormen deze gesprekken de "laatste kans" voor Teheran om tot een akkoord te komen en een verdere escalatie van Amerikaanse aanvallen te voorkomen.
De diplomatieke poging volgt nadat Trump een grootschalige aanval op het land op het laatste moment afblies. Teheran spreekt de Amerikaanse president echter tegen: het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken ontkent formeel dat er direct met Washington wordt onderhandeld.
Tegenstrijdige signalen over onderhandelingen
Trump verklaarde aan boord van Air Force One en vanuit het Oval Office dat de onderhandelingen zich in eerste instantie richten op het heropenen van de strategische Straat van Hormuz. Een tweede fase zou moeten draaien om het Iraanse nucleaire programma. Op sociale media haalde Trump uit naar de Iraanse leiders en noemde hij hen "ongelooflijk dubbelhartig" omdat zij ontkennen dat er gesprekken plaatsvinden.
"Of Iran het nu wil toegeven of niet, we praten wel degelijk," aldus Trump, die toevoegde geduld te tonen om Iraanse levens te sparen en het land een laatste kans te bieden.
Het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken geeft een heel andere lezing van de situatie. Woordvoerder Baghaei benadrukte dat Iran geen plannen heeft om Amerikaanse delegaties te ontvangen of onderhandelaars naar de VS te sturen.
Volgens Iran wordt er uitsluitend gesproken met buurland Oman over een tijdelijke, veilige vaarroute door de Straat van Hormuz. Baghaei stelde bovendien dat een eventueel akkoord met Oman niet volstaat om de zeestraat volledig te heropenen zolang de Amerikaanse aanvallen op Iran voortduren.
Golfstaten halen Trump over tot uitstel van 'grootste aanval'
Het besluit van Trump om de diplomatie nog een kans te geven, volgt op het afblazen van een massale militaire actie die voor afgelopen zondag gepland stond. Trump sprak van een plan voor "de grootste aanval sinds de Tweede Wereldoorlog", maar besloot deze op het laatste moment te schrappen op verzoek van bondgenoten in de Golfregio — waaronder Saudi-Arabië, Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten — en na verzoeken van niet-geïdentificeerde Iraanse functionarissen.
In een telefonisch overleg waarschuwde de Saudische kroonprins Mohammed bin Salman dat een nieuwe escalatie zware schade zou kunnen toebrengen aan de wereldeconomie als Iran zou reageren met tegenaanvallen. Zowel Saudi-Arabië, Qatar als de VAE achten zichzelf goed in staat zich te verdedigen, maar binnen de regio bestaan er zorgen dat buurland Koeweit kwetsbaar is voor aanvallen door door Iran gesteunde milities uit Irak.
Een terugkerend patroon van dreiging en terughoudendheid
Het huidige diplomatieke getouwtrek staat niet op zichzelf, maar volgt een patroon dat zich al sinds het begin van het conflict op 28 februari herhaalt. Meerdere keren dreigde Trump met verwoestende escalaties, om deze op het laatste moment af te blazen en te claimen dat zijn harde opstelling Iran tot onderhandelingen had gedwongen.
Al in begin april stemden beide landen in met een tweeweekse wapenstilstand, vlak voordat een Amerikaans ultimatum voor aanvallen op Iraanse infrastructuur zou verstrijken. Op 18 mei herhaalde dit scenario zich: een geplande militaire slag werd opgeschort op aanraden van de Golfstaten vanwege zogenaamde doorbraken aan de onderhandelingstafel.
In juni dreigde Trump de controle over het strategische olie-eiland Kharg over te nemen, maar haalde opnieuw bakzeil na claims over voortgang in de gesprekken. Rond diezelfde periode leidde een via Pakistan tot stand gekomen intentieverklaring tot een tijdelijke onderbreking van het geweld, maar vorige maand laaiden de gevechten weer in volle hevigheid op — wat uiteindelijk leidde tot het afblazen van de geplande aanvallen van afgelopen weekend.
Binnenlandse en economische druk in de Verenigde Staten
De aarzeling van de Amerikaanse president heeft ook te maken met toenemende binnenlandse problemen. De aanhoudende strijd zorgt voor hoge brandstofprijzen en een stijgende inflatie in de VS. Daarnaast heeft het Amerikaanse leger te maken met slinkende munitievoorraden.
Met de tussentijdse verkiezingen van november in het vooruitzicht ligt de oorlog gevoelig bij de Amerikaanse kiezers. Uit een recente peiling van AP-NORC blijkt dat ongeveer tweederde van de Amerikaanse volwassenen vindt dat de oorlog het niet waard is geweest. Dit standpunt wordt gedragen door een grote meerderheid van de Democraten en onafhankelijken, evenals door circa 37 procent van de Republikeinse kiezers.
Kritische stemmen, zoals de Democratische senator Mark Kelly, noemen de aanpak van de president wispelturig en stellen dat militaire macht alleen niet volstaat om Iran te dwingen tot overgave. Ook binnen de Republikeinse Partij groeit de terughoudendheid.
Senator John Kennedy wees op de economische risico's van verdere escalatie en pleitte ervoor de status quo te handhaven door de druk via sancties en het nucleaire dossier op te voeren in plaats van de strijd te intensiveren.
