De Amerikaanse techmiljardair Elon Musk is maandag niet komen opdagen voor een vrijwillig verhoor in Parijs. De Franse justitie had de topman opgeroepen in het kader van een breed strafrechtelijk onderzoek naar zijn socialemediaplatform X en de daaraan gekoppelde AI-chatbot Grok. Ook voormalig CEO Linda Yaccarino liet verstek gaan.

Het onderzoek naar X werd in januari 2025 geopend door de cybercrime-eenheid van het Parijse Openbaar Ministerie. Aanvankelijk draaide de zaak om meldingen van politieke inmenging, algoritmische manipulatie en illegale dataverzameling. Inmiddels is het vizier verbreed en richten de aanklagers zich op een reeks zware verdenkingen, mede ingegeven door de controversiële functies van de AI-chatbot Grok.

Het platform wordt momenteel onder meer verdacht van:

• Kinderpornografie: Medeplichtigheid aan het bezit en de verspreiding van beelden van seksueel misbruik van minderjarigen.

• Seksuele deepfakes: Het genereren en verspreiden van seksueel expliciete beelden zonder instemming van de betrokkenen. Grok zou begin dit jaar in slechts elf dagen tijd zo'n drie miljoen van dit soort beelden hebben gegenereerd.

• Holocaustontkenning: Grok genereerde Franstalige teksten waarin de gaskamers van Auschwitz werden omschreven als faciliteiten voor "desinfectie", wat in Frankrijk een strafbaar feit is.

• Fraude: Illegale extractie en manipulatie van data door een georganiseerde groep.

Daarnaast vermoeden de Franse aanklagers dat de ophef rondom de deepfakes mogelijk doelbewust is georkestreerd om de marktwaarde van Musks bedrijven (waaronder een geplande beursgang na een fusie van Space X en xAI in juni 2026) kunstmatig op te drijven. Het OM in Parijs heeft hiervoor in maart de Amerikaanse beurswaakhond SEC ingelicht.

Amerikaanse weigering en bredere tech-strijd

De afwezigheid van Musk komt niet als een verrassing. In februari deed de Franse politie, in samenwerking met Europol, al een inval in de Parijse kantoren van X. Musk reageerde destijds furieus en noemde het onderzoek een "politieke aanval", terwijl het bedrijf sprak van een "theatrale" actie die de vrijheid van meningsuiting in gevaar brengt.

De weigering van Musk om mee te werken lijkt bovendien te worden gesteund door de Amerikaanse overheid. Volgens The Wall Street Journal heeft het Amerikaanse ministerie van Justitie in een brief aan de Franse autoriteiten laten weten geen medewerking te zullen verlenen aan het onderzoek.

Het ministerie beschuldigt Frankrijk ervan het rechtssysteem oneigenlijk in te zetten om zich te mengen in de bedrijfsvoering van een Amerikaans platform. Musk reageerde instemmend op deze berichtgeving op X: "Inderdaad, dit moet stoppen."

Onderzoek loopt door

Het Parijse OM liet dit weekend weten dat de afwezigheid van de directie de voortgang van het strafrechtelijk onderzoek niet zal belemmeren. Deze week worden nog wel diverse medewerkers van X als getuigen gehoord.

De zaak legt een diepere kloof bloot tussen Amerikaanse techgiganten en Europese toezichthouders. Waar de Verenigde Staten de nadruk leggen op de vrijheid van meningsuiting, treedt Europa steeds strenger op tegen illegale content via wetgeving zoals de Digital Services Act (DSA). X kreeg in december al een Europese boete van 120 miljoen euro, en ook in het Verenigd Koninkrijk lopen er privacy-onderzoeken naar Grok.

De Franse aanpak, waarbij techbestuurders persoonlijk verantwoordelijk worden gehouden, stuit op bredere weerstand in de sector. Telegram-oprichter Pavel Durov – zelf onderwerp van een vergelijkbaar Frans onderzoek – sloot zich maandag aan bij de kritiek van Musk en stelde dat Frankrijk strafrechtelijke onderzoeken inzet als wapen om vrije meningsuiting en privacy te onderdrukken.