De commissie Buitenlandse Zaken van het Turkse parlement heeft een wetsvoorstel goedgekeurd ter ratificatie van het Gezamenlijk Mekka-Defensieakkoord tussen Türkiye, Saoedi-Arabië en Pakistan. De goedkeuring volgt op beraadslagingen waarin vice-minister van Buitenlandse Zaken Levent Gümrükçü vragen van parlementariërs beantwoordde.

Volgens Gümrükçü is het pact gericht op het versterken van de regionale veiligheid door middel van samenwerking en collectieve defensie. Het akkoord vormt niet alleen een verlengstuk van de vriendschappelijke betrekkingen tussen de drie landen, maar is ook een concreet resultaat van het toenemende regionale eigenaarschap.

Het verdrag werd op 7 augustus in Mekka ondertekend door de Turkse president Recep Tayyip Erdogan, de Saoedische kroonprins en premier Mohammed bin Salman en de Pakistaanse premier Shehbaz Sharif. Saoedi-Arabië en Pakistan hebben hun binnenlandse ratificatieprocedures al afgerond en de vereiste officiële kennisgevingen ingediend.

Het akkoord dient als een eerste stap naar een regionaal veiligheidskader waarin de drie landen zelf de verantwoordelijkheid nemen voor regionale uitdagingen, in plaats van te wachten op oplossingen van buitenaf.

Regionale integratie en defensief karakter

Gümrükçü benadrukte dat het Mekka-akkoord een puur defensief karakter heeft en zich tegen geen enkel land richt. Het staat open voor alle regionale staten die het internationaal recht respecteren, waaronder de principes van staatssoevereiniteit, territoriale integriteit, het verbod op geweldgebruik behalve uit zelfverdediging, de vreedzame beslechting van geschillen en niet-inmenging in interne aangelegenheden. Het initiatief beoogt integratie in plaats van blokvorming in de regio en hanteert een inclusieve visie om duurzame stabiliteit te bevorderen.

Defensiesamenwerking en relatie tot de NAVO

Het akkoord voorziet in het versterken van de collectieve afschrikking, het houden van regelmatig overleg over internationale veiligheidskwesties en het verbeteren van de interoperabiliteit tussen de strijdkrachten via personeelsuitwisselingen, gezamenlijke trainingsprogramma's en militaire oefeningen.

Daarnaast omvat de overeenkomst nauwere samenwerking in de defensie-industrie, waaronder gezamenlijke productie en technologieoverdracht, evenals versterkte gezamenlijke antiterrorisme-inspanningen en logistieke ondersteuning.

De vice-minister onderstreepte dat de overeenkomst Türkiye's verplichtingen binnen bestaande allianties niet vervangt of ondermijnt. Het initiatief is bedoeld als aanvulling op Türkiye's deelname aan multilaterale platforms, in het bijzonder de NAVO, door bij te dragen aan stabiliteit in het Midden-Oosten en de Europese veiligheid.

Ook Fuat Oktay, voorzitter van de commissie Buitenlandse Zaken, ontkrachtte zorgen dat het pact een alternatief voor de NAVO zou vormen. Hij stelde nadrukkelijk dat het akkoord de territoriale integriteit, soevereiniteit of het buitenlands en defensiebeleid van de deelnemende landen niet aantast en de consistentie van het Turkse buitenlandse beleid niet verstoort.

Uitbreiding, voorwaarden en militaire inzet

Het Mekka-akkoord staat open voor nieuwe leden die bereid zijn verantwoordelijkheid te nemen en het internationaal recht te eerbiedigen. De toetreding van nieuwe staten vereist een gezamenlijk besluit van Türkiye, Saoedi-Arabië en Pakistan, evenals parlementaire goedkeuring voor Türkiye, vergelijkbaar met de procedures binnen de NAVO.

In reactie op een bepaling die ondertekenaars verbiedt zich gedurende de eerste tien jaar terug te trekken, legde Gümrükçü uit dat internationale verdragen doorgaans voor onbepaalde tijd worden gesloten met specifieke voorwaarden voor uittreding, en verwees hij naar de Conventie van Montreux als een vergelijkbaar voorbeeld.

Momenteel zijn er geen plannen voor militaire ontplooiingen onder de defensie-alliantie. Een eventuele toekomstige uitzending van de Turkse strijdkrachten valt onder artikel 92 van de Turkse grondwet. Gümrükçü verduidelijkte tevens dat het akkoord geen enkel element bevat dat betrekking heeft op Pakistan of nucleaire wapens.

Onderscheid met het Bedir-memorandum

Tijdens de beraadslagingen verduidelijkte Gümrükçü dat het Bedir-memorandum, ondertekend door Türkiye, Pakistan, Qatar en Indonesië, geen organische band heeft met de Mekka-alliantie.

Het Bedir-memorandum weerspiegelt wel dezelfde bredere benadering om de samenwerking tussen regionale landen te verdiepen en hen in staat te stellen samen gemeenschappelijke oplossingen te ontwikkelen.