Een politieke patstelling binnen de Belgische federale regering over de evacuatie van dertien Palestijnse studenten uit Gaza leidt tot grote verontwaardiging bij de Belgische universiteiten. De studenten kregen een studiebeurs toegewezen om dit academiejaar aan Belgische instellingen te studeren, maar hun komst wordt tegengehouden door verdeeldheid binnen het kernkabinet.
Met een open brief in de krant De Standaard en scherpe reacties in de media noemen de rectoren van de belangrijkste Belgische universiteiten de situatie "onaanvaardbaar" en beschuldigen ze de regering ervan de studenten te gebruiken als politieke wisselgeld.
Politieke impasse in het kernkabinet
Het dossier kwam in een stroomversnelling nadat minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot een voorstel indiende bij de federale regering om de dertien beursstudenten uit Gaza te evacueren en naar België te brengen. Binnen de vijfpartijencoalitie stuitte dit plan echter op verzet van onder meer minister van Asiel en Migratie Anneleen Van Bossuyt (N-VA) en de Vlaamse conservatieve partij van premier Bart De Wever, evenals de MR.
Van Bossuyt verdedigde het besluit door te wijzen op het risico van een "domino-effect". Volgens haar bestaat de vrees dat de studenten na aankomst asiel zullen aanvragen of via gezinshereniging familieleden naar België laten overkomen. Om groen licht te geven voor de evacuatie zou één van de coalitiepartners verregaande toegevingen op het vlak van migratie hebben geëist, waaronder de oprichting van deportatiecentra.
Door het uitblijven van consensus besloot minister Prévot zijn voorstel uiteindelijk volledig in te trekken. "Het ene dossier wordt gijzelaar gemaakt van het andere, ten koste van mensen in nood. Waardigheid is niet te koop," aldus Prévot.
Rectoren verontwaardigd: "Het moraal kompas is weg"
De reactie van de academische wereld liet niet lang op zich wachten. In een gezamenlijke brief en in toelichtingen bij VRT NWS en Radio 1 sprak Herwig Leirs, rector van de Universiteit Antwerpen, namens alle Belgische rectoren en het Instituut voor Tropische Geneeskunde (ITG) zijn diepe ontsteltenis uit.
Volgens de academische leiders is er geen sprake van "illegale migranten", maar van studenten met uitstekende cv's die door onafhankelijke commissies zijn geselecteerd op basis van academische verdienste. Bij aankomst gaan de studenten niet naar een asielcentrum, maar direct naar hun studentenkot en de leslokalen, ondersteund door hun studiebeurs.
Rector Leirs benadrukte bovendien dat Palestina een officieel partnerland is van de Belgische federale ontwikkelingssamenwerking en verwees naar het Latijnse principe pacta sunt servanda (afspraken moeten worden nagekomen).
De rectoren hekelden het gebrek aan politieke wil en benadrukten dat de diplomatieke evacuatie naar een buurland—vanwaar de studenten een commerciële vlucht kunnen nemen—geen militaire inzet vereist. De universiteiten hebben toegezegd flexibel om te gaan met de startdata van de opleidingen en bekijken opties voor online onderwijs zolang de studenten vastzitten.
Getuigenissen uit Gaza: "Mijn hart is gebroken"
Voor de dertien betrokkenen komt het besluit hard aan. De studenten gaven aan dat ze aan alle streng ingestelde eisen hebben voldaan en hoopten hun opgedane kennis in te zetten voor de wederopbouw van Gaza.
Essam Abu Amro (26): Nadat hij in 2022 zijn bachelordiploma als burgerlijk ingenieur behaalde, werd hij door de oorlog ontheemd en kwam hij met zijn familie in een tent terecht. Zijn ouderlijk huis werd verwoest. Hij ontving een beurs voor een master Sustainable Land Management aan de UGent en de VUB, met een nadruk op waterbeheer.
Ahmad Abu Jami (28): Momenteel werkzaam als arts in Gaza. Hij verkreeg een beurs voor de master Public Health aan het ITG in Antwerpen om de gezondheidszorg in kwetsbare gebieden te versterken. Hij geeft aan dat zijn motivatie om elders opnieuw een aanvraag te starten volledig is verdwenen.
Zuhair Dardona: Doctoraatsonderzoeker naar infectieziekten in Gaza, die een postdoctoraat zou uitvoeren aan de ULB. Hij reageerde aangeslagen en bezorgd over de nog zwaardere teleurstelling bij de jongere studenten.
Overige opleidingen: Een van de overige studenten staat ingeschreven voor de opleiding Industrieel Ingenieur Elektronica-ICT aan de UAntwerpen, terwijl een ander eveneens de opleiding Publieke Gezondheid aan het ITG zou volgen.
Oorlogscontext en ruimere evacuaties
De patstelling rond de studenten staat niet op zichzelf. Volgens NGO's wachten momenteel zo'n 1500 Palestijnen in Gaza op toestemming om naar België te reizen, voornamelijk op basis van gezinshereniging. Ook in landen als Italië, Nederland en Duitsland melden Palestijnse studenten vertragingen.
De situatie in de Gazastrook blijft kritiek. Sinds de aanval van Hamas op Israël op 7 oktober 2023, waarbij volgens officiële Israëlische cijfers 1221 mensen omkwamen, heeft het daaropvolgende militaire offensief van Israël volgens het Gazaanse ministerie van Gezondheid aan tientallen duizenden mensen het leven gekost.
Ongeveer 90 procent van de civiele infrastructuur in Gaza is verwoest, en de VN schat de kosten voor de wederopbouw op circa 70 miljard dollar. Ondertussen kampt de regio met uitbraken van infectieziekten zoals longaandoeningen en acute diarree door de ernstig aangetaste medische en sanitaire voorzieningen.
