Een delegatie van het Taliban-regime heeft in Brussel achter gesloten deuren gesproken met de Europese Commissie en ambtenaren uit vijftien EU-lidstaten, waaronder Nederland en België. Het doel van de bijeenkomst was om afspraken te maken over de terugkeer van uitgeprocedeerde Afghaanse asielzoekers. De ontmoeting heeft tot felle internationale kritiek en grote politieke verdeeldheid geleid.
Technische gesprekken op een geheime locatie
De Europese Commissie benadrukt dat het ging om een puur "technische bijeenkomst" en dat er absoluut geen sprake is van een politieke legitimering of formele erkenning van het Taliban-regime. Om die reden vond het gesprek ook niet plaats in een officieel gebouw van de Europese Unie, maar op een geheime locatie.
Vanwege veiligheidsredenen weigerde EU-woordvoerder Markus Lammert vooraf details over de exacte datum en tijd te delen. Het initiatief voor de ontmoeting komt voort uit een verzoek van twintig EU-lidstaten.
"Deze lidstaten wilden dat de Commissie de technische contacten rondom terugkeer zou coördineren. De focus ligt hierbij op personen die ernstige misdrijven hebben gepleegd of een veiligheidsrisico vormen," aldus Markus Lammert (EU-woordvoerder).
De uiteindelijke beslissing over wie er wordt teruggestuurd, blijft volgens de Commissie een individuele bevoegdheid van de lidstaten zelf, die elke asielaanvraag afzonderlijk moeten beoordelen.
Felle kritiek: "Erkenning van genderapartheid"
De komst van de Taliban-delegatie stuit op massaal protest van mensenrechtenorganisaties en Europarlementariërs. Critici wijzen op de grootschalige mensenrechtenschendingen in Afghanistan, waar met name vrouwen en meisjes systematisch worden onderdrukt.
De Internationale Federatie voor Mensenrechten (FIDH) riep zelfs op om de afgevaardigden bij aankomst te arresteren, aangezien topfunctionarissen van de Taliban gezocht worden door het Internationaal Strafhof.
In Brussel werd een protestbijeenkomst georganiseerd door maatschappelijke organisaties. Ook Europarlementariër Saskia Bricmont (Groens/EFA) uitte felle kritiek en verwees naar een recente resolutie van het Europees Parlement waarin werd opgeroepen de relaties met de Taliban juist niet te normaliseren:
"Het verwelkomen van vertegenwoordigers van een regime dat een ware genderapartheid oplegt, is onacceptabel. Door achter gesloten deuren te onderhandelen, verzwakt de EU haar eigen stem en geeft ze autoritaire regimes een machtige hefboom om druk uit te oefenen op Europa."
Ook de Afghaanse Shagofah Ghafor, werkzaam bij denktank CEPS, reageerde verontwaardigd tegenover de NOS: "De EU zegt eigenlijk: ondanks alles wat jullie thuis doen, nodigen we jullie toch uit. Als er één winnaar is van deze bijeenkomsten, dan zijn het de Taliban."
Politieke verdeeldheid en de visumkwestie
De Belgische minister van Buitenlandse Zaken, Maxime Prévot (Les Engagés), liet weten de uitnodiging sterk af te keuren. Hij stelde echter dat België, als gastland van de Europese instellingen, niet anders kon dan de visa te verlenen.
Er werden uiteindelijk vijf visa voor de duur van één dag afgegeven, die uitsluitend geldig waren voor België en niet voor het bredere Schengengebied. Dit gebeurde ondanks een brandbrief van 47 Europarlementariërs die opriepen de visa te weigeren.
De Belgische minister van Asiel en Migratie, Anneleen Van Bossuyt (N-VA), noemde de uitnodiging daarentegen een "noodzakelijk kwaad". Zij hekelde de "meten met twee maten"-mentaliteit in het debat.
Volgens haar is er een dringende noodzaak om grip te krijgen op de terugkeer van gevaarlijke individuen, zoals veroordeelde verkrachters. Ook zou het weigeren van repatriëring geen oplossing bieden voor personen die een reële dreiging vormen voor de openbare veiligheid.
De Nederlandse asielminister Van den Brink sloot zich aan bij de pragmatische benadering en bestempelde de ontmoeting als een "praktische aanpak van de Europese Unie" om de terugkeer van afgewezen asielzoekers beter te regelen, zonder de banden met het regime te normaliseren.
Wat willen de Taliban in ruil?
Terwijl Europa de nadruk legt op het puur technische karakter van de deal, sprak een woordvoerder van de Taliban na afloop van een "historisch bezoek".
Het regime probeert via deze gesprekken hun diplomatieke en consulaire invloed in Europa te vergroten. Momenteel is Duitsland de enige EU-lidstaat die diplomaten van de Taliban ontvangt; in de meeste andere Europese landen worden de Afghaanse ambassades nog bemand door vertegenwoordigers van de vorige, verdreven regering.
Volgens de Taliban stonden 'consulaire diensten' dan ook uitdrukkelijk op de agenda in Brussel, wat erop wijst dat zij in ruil voor de terugname van asielzoekers een officiële voet tussen de deur willen krijgen in de EU.
