Het zestigdaagse staakt-het-vuren tussen de Verenigde Staten en Iran is officieel afgelopen zonder dat er een vredesakkoord is bereikt. De standpunten van beide landen lijken na twee maanden onderhandelen verder uit elkaar te liggen dan ooit.
Terwijl de Amerikaanse president Donald Trump herhaalt dat Iran zich moet overgeven om een einde te maken aan de oorlog, dreigt een Iraanse functionaris over te stappen van een defensief beleid naar een "volledig offensieve aanpak".
De aanhoudende onzekerheid en de stijgende olieprijzen zetten de financiële markten op Wall Street onder druk; de Dow Jones, S&P 500 en Nasdaq sloten allemaal met verlies.
Strijd om de Straat van Hormuz en dreigementen aan Oman
De Straat van Hormuz, waar vóór de strijd zo'n 20 procent van de wereldwijde verhandelde olie doorheen ging, blijft praktisch gesloten nadat Iran de zeestraat blokkeerde als reactie op de aanvallen van de VS en Israël op 28 februari.
Oman probeert te bemiddelen tussen Washington en Teheran. Volgens de Iraanse woordvoerder van Buitenlandse Zaken, Esmail Baghaei, zijn Iran en Oman dicht bij een akkoord over een transitroute waarbij schepen in een overgangsfase zonder tolheffing door de zeestraat kunnen varen.
President Trump reageerde echter fel op de rol van Oman en waarschuwde in een interview met Fox News dat de VS het land "helemaal kapot zal bombarderen" als het de Amerikaanse plannen in de weg staat.
Trump verklaarde geen haast te hebben met een vredesakkoord en noemde het verstrijken van de termijn irrelevant. Zijn prioriteit blijft het voorkomen dat Iran kernwapens ontwikkelt. Iran houdt op zijn beurt vast aan de eis om zijn kernprogramma voort te zetten en tol te heffen op schepen in de zeestraat.
Druk op de Amerikaanse defensie en geheime gesprekken
Voor de Verenigde Staten brengt een langdurige oorlog grote uitdagingen met zich mee. Met de tussentijdse verkiezingen in november groeit de maatschappelijke weerstand tegen de kostbare strijd, die volgens minister van Defensie Hegseth al bijna 33 miljard euro heeft gekost.
Trump wil bovendien nog eens 79 miljard euro vrijmaken voor Defensie. Tegelijkertijd raakt de Amerikaanse raketvoorraad (zoals Patriot-raketten) steeds verder uitgeput door het onderscheppen van Iraanse aanvallen, wat ook de leveringen aan Oekraïne onder druk zet.
Om de impasse te doorbreken, probeerden de Amerikanen via onderhandelingen contact te leggen. Volgens nieuwssite Axios en uitspraken van Trump heeft de VS een directe lijn geopend met de leiding van de Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC), met de Koerdische president Nechirvan Barzani als tussenpersoon.
De Revolutionaire Garde ontkent dit contact echter ten stelligste en noemde de beweringen "fantasieën en waanideeën" om tijdelijk de energieprijzen te beïnvloeden.
Syrië groeit uit tot alternatieve olieroute
Door de blokkades van de Straat van Hormuz en de Bab el-Mandeb zoeken internationale handelaren naar alternatieven. Irak is deze zomer begonnen met het exporteren van ruwe olie via vrachtwagens over land door Syrië naar de havenstad Banyas aan de Middellandse Zee.
Het transport is opgeschaald van tien naar duizend vrachtwagens per dag, en er zijn plannen om de oude pijpleiding tussen het Iraakse Kirkuk en Banyas over twee jaar weer in gebruik te nemen.
Ondanks de verwaarloosde Syrische infrastructuur en de wankele politieke situatie tonen internationale investeerders uit onder meer de VS, Frankrijk en de Golfstaten grote interesse om miljarden te investeren in Syrische wegen, spoorlijnen, pijpleidingen en havens. Het biedt het land een kans op economisch herstel en werkgelegenheid.
Escalatie van regionale conflicten
De spanningen in de regio nemen op meerdere fronten toe. In het noorden van Irak vonden drone-aanvallen plaats op het kantoor van de Koerdische premier Masrour Barzani en de woning van een regionaal inlichtingenhoofd. De Koerdische antiterreurdienst meldde dat de drones vanaf de Iraanse grens kwamen.
De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken, Abbas Araghchi, veroordeelde de aanval en noemde het een "false-flag"-operatie om de relaties te verstoren. Deze incidenten vallen samen met de geplande terugtrekking van Amerikaanse troepen uit de regio voor 30 september.
In de Rode Zee claimden de door Iran gesteunde Houthi-rebellen een schip en vier Saoedische militaire boten te hebben aangevallen en laten zinken nabij Mokha, evenals een drone-aanval in de provincie Marib.
