De recente NAVO-top in de Turkse hoofdstad Ankara is zonder openlijke ruzie geëindigd. Toch heeft de uiterlijke eenheid de diepe onzekerheid over de toekomst van het trans-Atlantische bondgenootschap niet kunnen wegnemen. Europa worstelt met de vraag of de veiligheidsgaranties van Washington nog wel standhouden nu de Amerikaanse prioriteiten verschuiven.
Hoewel de spanningen vooraf hoog opliepen – mede door de aanhoudende kritiek van de Amerikaanse president Donald Trump op de defensie-uitgaven van de Europese bondgenoten – bleef een directe confrontatie tijdens de tweedaagse bijeenkomst uit.
Achter de diplomatieke schermen tekent zich echter een fundamentele verschuiving af. Volgens Gianluca Pastori, verbonden aan het Italiaanse ISPI, bevindt de relatie tussen beide zijden van de Atlantische Oceaan zich momenteel op een historisch dieptepunt. De nadruk verschuift volgens hem steeds duidelijker van burden-sharing (het delen van de lasten) naar burden-shifting (het doorschuiven van de verantwoordelijkheid naar Europa).
Retorische pauze
Dat de top niet escaleerde, wordt door waarnemers als het belangrijkste directe succes gezien. Volgens Riccardo Alcaro (Institute of International Affairs) arriveerden de Europese leiders in Ankara met grote zorgen over mogelijke nieuwe uithalen van Trump richting de geloofwaardigheid van de verdragsorganisatie. Die bleven ditmaal uit; Trump uitte zich zelfs onverwacht mild over de alliantie en matigde zijn toon over Oekraïne.
Experts waarschuwen echter dat deze mildere retoriek niet direct gelijkstaat aan een strategische koerswijziging. Europese regeringsleiders lijken inmiddels wel een methode te hebben gevonden om met de Amerikaanse president om te gaan: confrontaties vermijden, de eigen defensie-uitgaven benadrukken en laten zien dat Europa meer verantwoordelijkheid neemt. Marion Messmer (Chatham House) benadrukt dat het tonen van interne verdeeldheid gevaarlijk blijft, omdat dit de afschrikkingskracht van de NAVO richting Rusland kan ondermijnen.
Structurele drempels voor Europa
Tijdens de top herbevestigden de lidstaten de defensie-afspraken die eerder in Den Haag werden gemaakt. Er is toegezegd meer te investeren in strategische middelen zoals lucht- en raketverdediging, drones en kunstmatige intelligentie, aangevuld met ruim 50 miljard dollar aan nieuwe gezamenlijke inkoopprogramma's.
Toch lost extra budget de Europese tekortkomingen niet zomaar op. Pastori wijst erop dat de uitdaging voor Europa niet alleen financieel is, maar vooral structureel. Veel landen verhogen hun budgetten wel, maar doen dit individueel in plaats van gecoördineerd. Daardoor blijft Europa voor vitale militaire capaciteiten – waaronder strategisch transport, satellietcommunicatie, geavanceerde gevechtsvliegtuigen en raketverdediging – nog altijd sterk afhankelijk van de Verenigde Staten.
Industriële samenwerking als blauwdruk
Om de defensie-industrie binnen de alliantie te versterken, wordt er gekeken naar nieuwe samenwerkingsvormen. Als mogelijk praktijkvoorbeeld wordt de samenwerking genoemd tussen het Italiaanse defensieconcern Leonardo en de Turkse dronebouwer Baykar.
Volgens analisten laat dit partnerschap zien hoe Europese bedrijven synergie kunnen vinden met partners buiten de EU om aan de NAVO-doelstellingen te voldoen en de versnippering van de Europese defensiemarkt tegen te gaan.
Diplomatiek succes voor gastland Türkiye
Voor gastland Türkiye verliep de top diplomatiek gezien zeer succesvol. Het land wist zijn positie als sleutelspeler en defensieproducent binnen de alliantie te verstevigen. Trump bevestigde bovendien dat hij de top mede bijwoonde vanwege zijn persoonlijke relatie met de Turkse president Erdogan.
Achter de schermen maakte Ankara daarnaast vorderingen in de bilaterale defensierelatie met Washington, onder meer over de lopende sancties en de mogelijke hernieuwde deelname aan het F-35-programma.
