De belangrijkste verandering in het nieuwe systeem is dat personen die aan de buitengrenzen aankomen, in gesloten centra worden verwerkt en vervolgens snel in een van twee trajecten worden geplaatst: een versnelde grensprocedure voor personen uit landen met een laag EU-erkenningspercentage (minder dan ongeveer 20%) of een standaardprocedure met meer bewegingsvrijheid voor personen uit landen met hogere erkenningspercentages.
Het doel is om aanvragen sneller te behandelen en de lasten eerlijker over de lidstaten te verdelen. Tegelijkertijd worden er aanpassingen aan het terugkeerbeleid ontwikkeld, met zogenaamde terugkeerhubs buiten de EU.
Voor aanvragen die na 12 juni in Nederland worden ingediend, geldt ofwel een versnelde procedure van maximaal drie maanden, ofwel een standaardprocedure van maximaal zes maanden, tenzij een ander land verantwoordelijk is.
Meestal zijn alleenstaande minderjarigen uitgesloten van grensprocedures, terwijl gezinnen met kinderen in opvangcentra terecht kunnen komen, wat bij humanitaire organisaties tot bezorgdheid leidt.
Twee Europarlementariërs wijzen op kansen en risico's
CDA-Europarlementariër Jeroen Lenaers nam deel aan de discussies en spreekt zijn optimisme uit. Hij stelt dat als de uitvoering volgens plan verloopt, asielzoekers met geringe kansen voornamelijk aan de buitengrens zullen blijven, en dat de georganiseerde instroom vooral Nederland zal bereiken.
Hij benadrukt de noodzaak van betere opsporing aan de grenzen en beschrijft de overeenkomst als een essentiële samenwerkingsstrategie. Dit veronderstelt dat lidstaten wederzijds vertrouwen hebben en elkaar bijstaan in tijden van overbelasting.
GroenLinks/PRO-Europarlementariër Tineke Strik spreekt haar twijfels uit. Haar voornaamste zorgen: de praktische uitvoering, met name in landen als Griekenland, loopt nu al vertraging op door een tekort aan rechters, advocaten en adequate opvangfaciliteiten; gesloten centra belemmeren de toegang voor hulpverleners. Bovendien blijft de kwestie van terugkeer urgent.
Strik vreest dat de druk op de grenslanden zal toenemen en dat mensen zullen blijven reizen, ongeacht of de deadlines worden gehaald.
Solidariteitsmechanisme is politiek gevoelig
Zo kunnen landen die liever geen vluchtelingen opnemen, ervoor kiezen om een financiële bijdrage te leveren – ongeveer 20.000 euro per niet-opgenomen persoon – of praktische hulp te bieden. Momenteel kiest Nederland voornamelijk voor financiële en materiële steun, hoewel er een limiet geldt voor het aantal beschikbare hervestigingsplaatsen.
De effectiviteit van de overeenkomst zal uiteindelijk vooral afhangen van de uitvoering ervan en van de samenwerking tussen de lidstaten.
