De Belgische federale regering heeft vlak voor het begin van de winter een wetsontwerp goedgekeurd dat een einde maakt aan het recht op opvang voor asielzoekers die al in een andere Europese lidstaat een procedure zijn gestart.
Met het voorstel van minister van Asiel en Migratie Anneleen Van Bossuyt (N-VA) zet België de herziene Europese opvangrichtlijn uit het Migratie- en Asielpact om in nationale wetgeving. Volgens cijfers van het kabinet van de minister gaat het om ongeveer 38 procent – ruim een derde – van alle aanvragen voor internationale bescherming in België.
Terugkeer als enige optie
De maatregel richt zich specifiek op zogenaamde Dublinasielzoekers. Dit zijn mensen van buiten de Europese Unie die eerst in een andere lidstaat aankomen, daar veelal een asielaanvraag indienen, maar vervolgens naar België doorreizen om hier opnieuw bescherming aan te vragen zonder de uitkomst van hun eerste procedure af te wachten. Volgens de Europese Dublinregels is echter het land van eerste aankomst verantwoordelijk voor de behandeling van het dossier.
Minister Van Bossuyt wil met de wetswijziging komaf maken met wat zij ‘asielshopping’ noemt. Zij stelt dat het niet de bedoeling kan zijn dat mensen van het ene Europese land naar het andere trekken, telkens een nieuwe procedure opstarten en daarbij verwachten dat er overal meteen een opvangplaats voor hen klaarstaat.
Wie zijn procedure elders moet doorlopen, kan volgens de minister niet in België opnieuw zijn kans wagen; terugkeer naar de verantwoordelijke lidstaat is volgens haar de enige optie.
Zodra vaststaat dat een ander EU-land bevoegd is, begeleiden de Belgische autoriteiten de overdracht via gespecialiseerde terugkeercentra, zoals de bestaande vestiging in Zaventem en een nieuw centrum dat binnenkort opent in het Oost-Vlaamse Nazareth-De Pinte.
Kritiek op het beeld van de ‘asielshopper’
Vanuit de hoek van vluchtelingenorganisaties klinkt scherpe kritiek op zowel de maatregel als de woordkeuze van de regering. Thomas Willekens, beleidsadviseur bij Vluchtelingenwerk Vlaanderen, noemt de term ‘asielshopping’ problematisch en misleidend.
Volgens hem wekt het woord de indruk dat mensen op de vlucht als consumenten weloverwogen het gunstigste asielsysteem uitkiezen, vergelijkbaar met het kiezen van een gerecht van een menukaart, terwijl zij volledig op de hoogte zouden zijn van de complexe Europese regelgeving.
Die voorstelling van zaken strookt volgens Willekens niet met de realiteit. Asielzoekers beschikken vaak niet over accurate informatie over de procedures in de verschillende lidstaten en hebben doorgaans weinig zeggenschap over het land waar zij oorspronkelijk aankomen. Wanneer zij verder reizen, gebeurt dat veelal om zich te herenigen met familieleden of om aansluiting te vinden bij een bestaande diasporagemeenschap.
Bovendien benadrukt Willekens dat de opvangstandaarden, de toegang tot sociaaleconomische rechten en de erkenningsgraden binnen de Europese Unie sterk uiteenlopen, waardoor veel mensen zich in het eerste land van aankomst simpelweg niet veilig voelen.
Externe conflicten als belangrijkste drijfveer
Daarnaast wijst Willekens erop dat de Dublinverordening uitzonderingen mogelijk maakt via een humanitaire of discretionaire clausule. Op basis daarvan kan een lidstaat besluiten een asielaanvraag toch zelf te behandelen, bijvoorbeeld wanneer betrokkenen melding maken van erbarmelijke opvangomstandigheden, racistisch geweld of slechte behandeling door grenswachten in het land van eerste aankomst. Volgens de beleidsadviseur bestaan deze juridische mogelijkheden wel degelijk, maar worden ze in de praktijk niet toegepast omdat ze haaks staan op het verhaal van ‘asielshopping’.
Tot slot betwijfelt Willekens of strengere opvangregels het aantal asielaanvragen in België zullen terugdringen. Hij stelt dat instroomcijfers van nature schommelen tussen pieken en dalen en dat die pieken vrijwel altijd het directe gevolg zijn van conflicten buiten Europa, en niet van een aantrekkelijk nationaal beleid.
Waar dat in het verleden onder meer de Balkanoorlogen in voormalig Joegoslavië en de Syrische revolutie waren, vormen recenter de situaties in Afghanistan, Gaza, Oekraïne en Soedan de voornaamste drijfveren achter stijgende aanvraagcijfers.






















