Het versnipperde Belgische vaccinatiebeleid leidt tot een ongelijke toegang tot vaccins, een lagere vaccinatiegraad en toenemende vaccinatietwijfel bij de bevolking. Dat stellen de Onafhankelijke Ziekenfondsen (in Vlaanderen bekend als Helan) op basis van een eigen analyse. De organisatie pleit voor een uitvoerend samenwerkingsakkoord tussen de verschillende bestuursniveaus om de immunisatie gedurende het hele leven te stroomlijnen.
Grote regionale verschillen bij volwassenen
Uit de analyse blijkt dat de vaccinatiegraad vooral bij volwassenen te laag blijft. In Vlaanderen is 58,5 procent van de 65-plussers gevaccineerd tegen de griep, tegenover 44,7 procent in Wallonië en 43,3 procent in Brussel. Daarmee blijven alle gewesten ruim onder de doelstelling van 75 procent die door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) wordt aanbevolen.
Volgens cijfers van Sciensano stijgt de griepvaccinatiegraad in Brussel en de rest van het land wel, behalve in het Waalse Gewest. Ook de bescherming tegen pneumokokken — een verzamelnaam voor ziekten veroorzaakt door de pneumokokbacterie — blijft nationaal erg laag: in het seizoen 2023-2024 was slechts 14 procent van de risicogroep (65-plussers en personen vanaf 45 jaar met een chronische aandoening) ingeënt.
Opdeling bevoegdheden: Kinderen vs. volwassenen
De ziekenfondsen wijzen de bestuurlijke versnippering aan als hoofdoorzaak van deze verschillen. De bevoegdheden zijn verdeeld tussen het federale niveau, dat instaat voor de terugbetaling bij specifieke doelgroepen en de algemene vaccinatie-aanbevelingen, en de gewesten en gemeenschappen, die verantwoordelijk zijn voor preventie, sensibilisering en registratiesystemen.
Waar het beleid in Vlaanderen gecentraliseerd is bij het departement Zorg, is de organisatie in het Franstalige landsdeel complexer. De vaccinatie van kinderen en zwangere vrouwen wordt in de Franse Gemeenschap beheerd door het ONE (Office de la naissance et de l'enfance).
De vaccinatie van volwassenen valt echter onder de gewestelijke overheidsinstellingen Vivalis (in Brussel) en AViQ (in Wallonië). Voor de vaccinatie van volwassenen is in Wallonië en Brussel bovendien geen structureel budget voorzien, en er bestaan in die gewesten geen concrete streefcijfers voor de vaccinatiegraad.
Verschillen in systemen en registratie
Naast het ontbreken van centrale doelstellingen verschillen ook de vaccinatiekalenders en registratiesystemen per deelstaat. Vlaanderen registreert alle vaccinaties sinds 2006 in Vaccinnet. In het Franstalige landsdeel worden twee gescheiden systemen gebruikt: E-vax door het ONE en het recent gelanceerde Vaccicard door Vivalis en AViQ. Deze twee systemen zijn momenteel niet aan elkaar gekoppeld.
Deze onderlinge verschillen tussen de basisvaccinatieschema's maken het voor burgers moeilijk te begrijpen waarom de regels per regio variëren. Bovendien beperkt de ontoereikende monitoring van de vaccinatiegraad de doeltreffendheid van het gehele preventieve systeem.
Samenwerkingsakkoord en economische winst
Een hoge vaccinatiegraad is noodzakelijk om uitbraken van ziekten te voorkomen en de bevolking te beschermen. Naast gezondheidswinst levert een doeltreffend beleid ook economisch voordeel op: studies tonen aan dat elke geïnvesteerde euro in vaccinatie gemiddeld 19 euro oplevert, terwijl de levenslange vaccinatiekosten relatief beperkt blijven.
Om de knelpunten op te lossen, stellen de Onafhankelijke Ziekenfondsen een uitvoerend samenwerkingsakkoord tussen de bestuursniveaus voor, zonder dat de institutionele structuur van de gezondheidszorg gewijzigd hoeft te worden.
Nationaal zouden de vaccinatiedoelstellingen en de vaccinatiekalender vastgelegd moeten worden, om vervolgens lokaal te worden uitgevoerd. Daarnaast vragen de ziekenfondsen om intensievere sensibilisering tegen misinformatie en een kwalitatief, dynamisch vaccinatieregister.
Tot slot pleiten ze voor toegang tot de vaccinatiegegevens van hun eigen leden, zodat zij hun preventieve ondersteuning gerichter kunnen inzetten en burgers op het juiste moment kunnen bereiken.
