In een context van verhoogde financiële druk op de federale begroting en een dreigende energiecrisis proberen de Belgische sociale partners zelf het heft in handen te nemen wat betreft de loonvorming.
Terwijl premier Bart De Wever zoekt naar mogelijkheden om overheidsuitgaven terug te dringen, verkiezen vakbonden en werkgeversorganisaties het initiatief te behouden over de manier waarop lonen aan de stijgende levensduurte worden aangepast.
Centraal in de besprekingen staat de zogeheten 'centenindex', een maatregel die de federale overheid eind vorig jaar invoerde en waarmee lonen en uitkeringen slechts gedeeltelijk met de inflatie meestijgen.
Deze ingreep leidde tot onvrede aan beide zijden van de onderhandelingstafel: de vakbonden hekelen het verlies aan koopkracht voor werknemers, terwijl de werkgevers geconfronteerd worden met aanvullende RSZ-bijdragen, een last die dreigt te blijven bestaan zelfs indien de maatregel verdwijnt.
Met het oog op nieuwe besparingsplannen van de regering—waarin volgens geruchten in het 'witte kaftje' van de premier een verlenging van de centenindex is opgenomen—is de urgentie voor de sociale partners sterk toegenomen.
De recente stijging van de dieselprijs tot boven de 2,50 euro per liter illustreert de druk die energieprijzen op de algehele inflatie uitoefenen. Volgens economen, waaronder UGent-professor Koen Schoors, wegen energiekosten momenteel onevenredig zwaar door in de indexberekening.
Om hieraan tegemoet te komen, bereikte de Groep van Tien in april al een zeldzaam gemeenschappelijk standpunt. Hun voorstel hield in om de energieprijzen op jaarbasis te berekenen in plaats van over een periode van vier maanden, waardoor extreme prijsschommelingen worden uitgevlakt.
Hoewel dit historische compromis destijds te laat kwam om het overheidsbeleid nog te beïnvloeden, vormt het nu de basis voor een bredere onderhandelingsronde. De sociale partners hebben hun eigen deadline voor voorstellen over de hervorming van de index en de loonnormwet vervroegd van eind 2026 naar eind september, met als doel de federale begrotingsgesprekken voor te zijn.
Alternatief
Het overleg binnen de Groep van Tien reikt inmiddels verder dan het oorspronkelijke plan uit het voorjaar. Zo wordt overwogen om de prijsontwikkeling op jaarbasis niet enkel voor energie, maar voor alle producten toe te passen.
Daarnaast ligt het concept van een 'noodstop' op tafel: een mechanisme dat het indexeringsproces tijdelijk pauzeert bij een uitzonderlijk hoge inflatie, waarbij de ontstane achterstand op een later moment alsnog wordt ingehaald. Tevens worden aanpassingen aan de loonnormwet besproken, die de maximale loonstijging ten opzichte van de buurlanden regelt.
Vakbonden beschouwen de geldende kaders sinds de regering-Michel als te rigide en eisen versoepelingen. In ruil daarvoor zou een flexibelere toepassing van het indexmechanisme bespreekbaar zijn, teneinde een evenwicht te vinden tussen het concurrentievermogen van bedrijven en het behoud van koopkracht. Verder wordt onderzocht of sectorale uitzonderingen mogelijk zijn op regels die nu nog voor de gehele private sector gelden.
Ondanks intensief beraad, waaronder een bijeenkomst van de Groep van Tien op dinsdagavond, is een definitief akkoord nog niet bereikt. De onderhandelingen worden volgende week donderdag voortgezet, maar de beschikbare tijd neemt snel af.
Niet alleen naderen de federale begrotingsonderhandelingen hun beslissende fase, maar ook staat op 9 oktober een landelijke vakbondsactie gepland. Aangezien het onverkort behoud van de index een van de voornaamste eisen van deze actiedag is, blijft het de vraag of de vakbonden op dit cruciale moment bereid zijn in te stemmen met aanpassingen aan het indexsysteem.
