Belgisch minister van Defensie Theo Francken (N-VA) zal de regeringstop formeel voorstellen om de Belgische rol in de ontwikkeling van het Europese gevechtsvliegtuig van de toekomst — bekend als SCAF of FCAS (Future Combat Air System) — stop te zetten. Het ambitieuze project, dat in 2017 werd gelanceerd door Frankrijk en Duitsland (en waar Spanje later bij aansloot), is na jarenlang aanhoudend geruzie definitief gekelderd.
"Zo dood als een pier"
Hoewel België in april 2024 met hoge verwachtingen als waarnemer toetrad, bleek het project achter de schermen al langer op sterven na dood. Begin juni trok de Duitse bondskanselier Friedrich Merz definitief de stekker uit de samenwerking.
De industriële partners Airbus en Dassault slaagden er simpelweg niet in om tot een akkoord te komen over de verdeling van de economische koek en de ontwikkelingsverantwoordelijkheden. Premier Bart De Wever (N-VA) reageerde destijds ongezouten en noemde het falen van het prestigeproject "pure domheid".
In de Commissie Landsverdediging van de Kamer liet Francken op woensdag weten dat het project op dit moment "weinig meerwaarde" biedt. Opmerkelijk is dat de FCAS-partners België nog altijd niet officieel op de hoogte hebben gebracht van de breuk.
De Belgische regering vroeg herhaaldelijk om een bijeenkomst van de werkgroep, maar kreeg nul op het rekest. "We kunnen wel de kranten lezen, maar we worden dus niet echt op een correcte manier behandeld", aldus een misnoegde Francken.
Gereserveerde miljoenen niet verloren
De stopzetting heeft ook budgettaire gevolgen. De vorige federale regering had in eerste instantie zo'n 70 miljoen euro vrijgemaakt (met het oog op een totale investering van 300 tot 360 miljoen euro tot 2030) om de Belgische defensie- en techsector klaar te stomen voor het project.
Volgens Francken en zijn woordvoerder is dit geld niet verloren. Op een relatief klein bedrag na dat aan een bedrijf in Charleroi werd uitgekeerd, is er nog geen budget daadwerkelijk aan het FCAS-project besteed.
De gereserveerde middelen die naar de Belgische defensie-industrie gingen om expertise op te bouwen rond gevechtsvliegtuigen van de zesde generatie, kunnen nu worden geheroriënteerd naar andere programma's. Parlementslid Axel Weydts (Vooruit) noemde het in een reactie alvast "goed dat er nog geen geld verloren is gegaan" en pleit voor een snelle marktverkenning.
Blik op de toekomst: Drones en GCAP
Nu de Europese samenwerking in deze vorm is gecrasht, kijkt Defensie naar alternatieven om de operationele slagkracht te garanderen. In de nabije toekomst schaft België elf extra Amerikaanse F-35-gevechtsvliegtuigen aan, maar Francken benadrukt dat de blik nadrukkelijk op Europa gericht blijft.
De minister ziet met name grote ontwikkelingskansen in het zogenaamde CCA-concept (Collaborative Combat Aircraft). Hierbij opereren hoogtechnologische, onbemande drones als 'wingman' naast de bemande F-35's. Landen als Nederland en Duitsland denken al concreet na over dit concept, wat interessante kansen biedt voor de Belgische techbedrijven.
Daarnaast houdt België de geopolitieke kaarten open. Duitsland en de andere FCAS-partners kijken naar verluidt al naar de concurrent: het GCAP-programma, een Brits-Italiaans-Japans project. Omdat de ontwikkelingskosten daarvan erg hoog liggen, verwacht Francken dat dit project op termijn opengesteld zal worden voor nieuwe deelnemers. "De komende maanden zal onze eigen positionering worden herbekeken", stelt hij.
"Geen American Express"
Tot slot maakte Francken van de gelegenheid gebruik om felle kritiek van de oppositie (onder meer PS en PVDA-PTB) te pareren. Zij verweten hem dat hij de voorkeur geeft aan Amerikaanse miljardenaankopen boven Europese initiatieven.
"Ik ben niet de 'American Express' binnen de regering", counterde Francken, die de beschuldigingen afdeed als complete leugens. Hij onderstreepte dat Europese defensiesamenwerking wél werkt en dat buurlanden als Duitsland en Nederland "bijzonder interessante partners" blijven, al dan niet met een transatlantische component.
