De in Brussel gevestigde financiële instelling Euroclear heeft een rechtszaak aangespannen tegen de Russische Centrale Bank bij de Brusselse ondernemingsrechtbank. Met deze juridische stap probeert de bewaarder van effecten de uitvoering van een Russisch vonnis te blokkeren dat hen veroordeelt tot het betalen van ongeveer 220 miljard euro aan schadevergoedingen.

Achtergrond van het conflict

Het geschil vloeit voort uit de sancties die de Europese Unie heeft opgelegd na de grootschalige Russische invasie van Oekraïne. Euroclear houdt momenteel ongeveer 200 miljard euro aan bevroren Russische activa vast.

In mei van dit jaar oordeelde een arbitragehof in Moskou dat Euroclear deze middelen onrechtmatig had bevroren en legde de instelling een schadevergoeding op van circa 220 miljard euro. Kort daarna werd een verzoek tot onmiddellijke uitvoering van dit vonnis ingewilligd, hoewel er tot op heden in de praktijk nog geen stappen zijn ondernomen om dit af te dwingen.

Standpunt van Euroclear

Euroclear verwerpt de uitspraak van de Russische rechtbank volledig. Een woordvoerder van de instelling stelde dinsdag dat de Russische rechter geen rechtsmacht heeft over Euroclear; volgens de instelling is enkel de Belgische rechter bevoegd om zich over deze zaak uit te spreken.

Juristen van Euroclear omschrijven de Russische procedure, die achter gesloten deuren plaatsvond, als een "schijnproces" en verklaren dat de Russische vordering ontoelaatbaar is. De instelling benadrukt dat zij enkel heeft gehandeld in overeenstemming met de EU-regelgeving door de tegoeden te bevriezen.

Risico’s en implicaties

Hoewel het Russische vonnis binnen de EU waarschijnlijk weinig tot geen juridische waarde heeft — de Europese wetgeving beschermt Euroclear voor het naleven van sancties — blijft het risico op represailles bestaan. De Russische Centrale Bank heeft laten weten op de hoogte te zijn van de rechtszaak in Brussel en werkt momenteel aan een verdedigingsstrategie.

Er bestaat echter vrees dat Rusland zal proberen activa van Euroclear in beslag te nemen in jurisdicties buiten de EU, met name in landen die door Moskou als 'vriendelijk' worden beschouwd, zoals China, de Verenigde Arabische Emiraten en Kazachstan.

Bevroren activa en Oekraïne

De kwestie rond de bevroren tegoeden speelt al langer. In december vorig jaar kwamen EU-leiders overeen om een lening van 90 miljard euro aan Oekraïne te verstrekken, waarbij de EU zich het recht voorbehoudt om de bevroren activa (die grotendeels bij Euroclear worden beheerd) te gebruiken om deze lening terug te betalen.

Dit akkoord diende als alternatief voor het direct inzetten van de tegoeden voor de oorlogsinspanningen. Ook in de Verenigde Staten is er beweging: een groep senatoren heeft onlangs wetgeving geïntroduceerd om onder Amerikaans toezicht bevroren Russische activa aan te wenden voor de aankoop van militair materieel voor Oekraïne.

De procedure bij de Brusselse rechtbank, waarvan de eerste voorbereidende zitting eind juni plaatsvond, wordt nauwlettend gevolgd vanwege de bredere implicaties voor toekomstige geschillen over bevroren Russische staatsmiddelen.