Er doet zich een vreemd fenomeen voor op de Europese antiquarische boekenmarkt, waar decennia oude boeken in grote hoeveelheden worden opgekocht, over de Atlantische Oceaan worden verscheept en naar verluidt worden gescand en vernietigd voor het trainen van kunstmatige intelligentie.

Dit heeft nieuwe zorgen gewekt over auteursrecht en de toekomst van fysieke boeken.

De Duitse Vereniging van Uitgevers en Boekhandelaren, de toonaangevende brancheorganisatie voor de Duitse uitgeverssector, noemt deze praktijk “een duidelijke en ernstige schending van het auteursrecht”.

Volgens berichten in de media in de VS, Duitsland en Zwitserland zijn de bestellingen voornamelijk afkomstig van het Canadese bedrijf Zoom Books.

Verkopers zeggen dat het bedrijf zich richt op non-fictie en academische titels die in de jaren zeventig zijn uitgegeven, en vaak tientallen of zelfs honderden exemplaren bij individuele handelaren koopt.

De boeken worden naar verluidt naar tijdelijke opslagplaatsen in Duitsland gestuurd, voordat ze naar Canada en de VS worden verscheept.

Volgens The Washington Post worden veel boeken vervolgens onderworpen aan “destructieve scanning” – een proces waarbij de banden worden verwijderd, de pagina’s worden gedigitaliseerd met behulp van industriële hogesnelheidsscanners en de overgebleven fysieke boeken worden gerecycled.

Zoom Books heeft ontkend betrokken te zijn bij het digitaliseren en vernietigen van boeken ten behoeve van de ontwikkeling van AI.

In een gesprek met Anadolu zei Thomas Koch, perswoordvoerder van de Duitse Vereniging van Uitgevers en Boekhandelaren, dat de organisatie door haar leden op de hoogte is gebracht van deze berichten.

“We weten niet hoe groot de omvang van deze kwestie is. Het lijkt weer een voorbeeld te zijn van AI-bedrijven die enorme hoeveelheden auteursrechtelijk beschermde werken gebruiken om hun taalmodellen te trainen, zonder toestemming en zonder vergoeding,” voegde hij eraan toe.

Juridische mazen

Auteursrechtenschendingen zijn echter moeilijk voor de rechter aan te tonen vanwege juridische mazen. “Tot op heden zijn dergelijke schendingen echter moeilijk te bewijzen, omdat er geen transparantievereisten zijn die het vermelden van bronnen voor AI-input verplicht stellen.”

Volgens Koch maakt het ontbreken van openbaarmakingsverplichtingen het voor auteurs en uitgevers vrijwel onmogelijk om vast te stellen of hun werken zijn opgenomen in trainingsdatasets voor AI.

Hij benadrukte ook dat de juridische behandeling per rechtsgebied aanzienlijk verschilt.

“De juridische kwalificatie van dergelijke situaties wordt bepaald door het recht van het land waar de koper is gevestigd of waar de handeling wordt verricht”, zei hij. “Volgens het Duitse recht is het scannen van boeken – voor welk doel dan ook – niet toegestaan”, voegde hij toe.

Daarentegen blijft het juridische landschap in de VS onzeker, ondanks recente overwinningen voor AI-bedrijven in de rechtbank.

Recente uitspraken in de VS met betrekking tot Anthropic en Meta zijn over het algemeen in het voordeel van AI-ontwikkelaars uitgevallen op grond van de ‘fair use’-doctrine, hoewel juridische deskundigen hebben benadrukt dat de uitspraken geen algemene toestemming inhouden voor elk gebruik van auteursrechtelijk beschermd materiaal.

Binnen de Europese Unie hanteren de auteursrechtelijke regels een andere benadering via de Richtlijn inzake de digitale eengemaakte markt, die tekst- en datamining onder bepaalde voorwaarden toestaat, terwijl rechthebbenden de mogelijkheid hebben om zich hiervoor af te melden.

Oproep tot strengere wetgeving

Koch zei dat rechterlijke uitspraken alleen het groeiende conflict tussen de uitgeversbranche en AI-ontwikkelaars niet kunnen oplossen. “We pleiten al lang voor een aanscherping van de relevante wetgeving. Talrijke rechtszaken hebben inmiddels het gebrek aan rechtszekerheid op dit gebied aan het licht gebracht”, zei hij.

Hij wees op de lopende rechtszaak die Penguin Random House in Duitsland tegen OpenAI heeft aangespannen wegens vermeende inbreuken op het auteursrecht met betrekking tot het kinderboek ‘Der kleine Drache Kokosnuss’, als voorbeeld van het feit dat uitgevers steeds vaker hun toevlucht nemen tot gerechtelijke stappen.

Volgens Koch zouden AI-ontwikkelaars verplicht moeten worden om de auteursrechtelijk beschermde werken openbaar te maken die zijn gebruikt om hun modellen te trainen, zodat auteurs en uitgevers kunnen controleren of hun materiaal is gebruikt en zodat makers een passende vergoeding ontvangen.​​​​​​​

Bedreiging voor schrijvers en de uitgeversbranche

Afgezien van auteursrechtelijke bezwaren waarschuwde Koch dat onbeperkte AI-training een existentiële bedreiging vormt voor de economische basis van de professionele uitgeverij.

Hij stelde dat AI-systemen die zijn getraind op auteursrechtelijk beschermde boeken, inmiddels in staat zijn om vrijwel onmiddellijk nieuwe boeken te produceren, wat bijdraagt aan een toestroom van goedkope, door AI gegenereerde titels op digitale marktplaatsen.

"AI is nu in staat om met één druk op de knop boeken te genereren. Dergelijke in massa geproduceerde, door AI gegenereerde boeken vormen nu al een groot en groeiend probleem”, waarschuwde Koch.

Volgens Koch ontbreekt het bij veel door AI gegenereerde publicaties aan redactionele controle. "Veel van deze titels zijn goedkoop geproduceerde massaproducten die redactionele zorg of inhoudelijke diepgang missen. Deze titels verschijnen in de zoekresultaten van de platforms, direct naast originele boeken die door uitgevers met zorg en toewijding aan kwaliteit zijn geproduceerd”, voegt hij toe.

“Door de enorme hoeveelheid door AI gegenereerde titels is het voor lezers moeilijker dan ooit om het ene van het andere te onderscheiden.”

Koch stelde dat makers zonder effectieve regelgeving het risico lopen zowel de controle over hun intellectuele eigendom als de financiële prikkels te verliezen die nodig zijn om origineel werk te produceren.

“Er zijn strengere regelgevingskaders nodig van de federale overheid en de EU om de grote techbedrijven in toom te houden,” zei hij.