Negen Russische oligarchen hebben een ongebruikelijke juridische aanval geopend op de Belgische staat. In een poging hun bevroren tegoeden bij de Brusselse effectenreus Euroclear vrij te krijgen, beroepen zij zich op decennia-oude investeringsverdragen. Hiermee verschuift de juridische strijd van de reguliere rechtszaal naar besloten arbitrage.
Sinds de sancties tegen Rusland van kracht zijn, zijn miljarden euro’s aan Russische activa geblokkeerd bij Euroclear in Brussel. Hoewel er al zo’n 200 procedures zijn gevoerd bij de Raad van State en verschillende zaken lopen bij het Europees Hof van Justitie — tot dusver zonder succes voor de eisers — proberen negen investeerders het nu via een andere weg: arbitrage.
Oude verdragen als munitie
De eisers maken gebruik van zogeheten "kennisgevingen van geschil". Ze baseren zich hierbij op oude bilaterale investeringsovereenkomsten die de Belgisch-Luxemburgse Economische Unie (BLEU) in het verleden heeft gesloten. Het gaat specifiek om een verdrag met de Sovjet-Unie uit 1989 en een verdrag met Kazachstan uit 1998.
Francis Adyns, woordvoerder van de FOD Financiën, bevestigt de strategie: "In een dergelijke arbitrageprocedure kiezen beide partijen na een afkoelingsperiode een vertrouwenspersoon. Deze wijzen vervolgens een voorzitter aan om het geschil te beslechten."
Deze methode is atypisch omdat het proces buiten de klassieke rechtspraak om gaat. Er komen geen echte magistraten aan te pas en de procedures vinden vaak achter gesloten deuren plaats, wat zorgt voor een gebrek aan transparantie.
Politieke weerstand
Hoewel de BLEU sinds 2010 geen nieuwe bilaterale investeringsverdragen meer afsluit, blijven de bestaande akkoorden rechtsgeldig. Dit tot ongenoegen van verschillende politieke actoren. Groen-Kamerlid Meyrem Almaci heeft reeds opgeroepen om de betrokken verdragen onmiddellijk stop te zetten.
"Via oligarchen houdt Rusland ons land en de rest van de EU in een houdgreep," stelt Almaci. "Deze verdragen vormen een directe bedreiging voor onze veiligheid."
Geen snelle uitspraak
Over de exacte bedragen die in deze negen zaken gemoeid zijn, is momenteel nog niets bekendgemaakt. Wel is duidelijk dat een uitspraak niet voor morgen is. De complexe opstart van de arbitragepanels en de vereiste afkoelingsperiodes betekenen dat de procedure jaren in beslag kan nemen. Vooralsnog blijven de tegoeden bij Euroclear dan ook stevig achter slot en grendel.
