De Europese Commissie heeft in haar Uitbreidingspakket van 2026 indicatieve routekaarten gepresenteerd die het pad effenen voor toekomstige uitbreidingen van de Europese Unie. Montenegro geldt hierbij als de absolute koploper.
Als het huidige hervormingstempo wordt aangehouden, verwacht de Commissie dat het land in juni volgend jaar zijn toetredingsverdrag kan ondertekenen en in 2028 formeel kan toetreden als 28ste lidstaat. Dat zou de eerste toetreding zijn sinds Kroatië in 2013 lid werd van de Unie.
Montenegro heeft inmiddels 21 van de onderhandelingshoofdstukken voorlopig afgerond en is voornemens de overige hoofdstukken voor het einde van dit jaar te sluiten. Eurocommissaris voor Uitbreiding Marta Kos benadrukte dat gestage hervormingen, met name op het gebied van grondrechten en financiële diensten, essentieel blijven.
Op het Euronews Enlargement Summit in Brussel stelde de Montenegrijnse minister van EU-Zaken, Maida Gorcevic, dat haar land koerst op toetreding in 2028. Een voorgestelde overgangsperiode van 15 jaar of een "tweederangs lidmaatschap" wijst Montenegro pertinent af, al staat de regering wel open voor aanvullende waarborgen die de EU versterken.
Gorcevic gaf tevens aan gecommitteerd te zijn aan het oplossen van het bilaterale geschil met Kroatië — dat in oktober een document met acht punten rond kwesties uit de Balkanoorlogen verspreidde. De minister spreekt de verwachting uit dat dit grensgeschil de EU-toetreding niet in de weg zal staan.
Versnelde routekaarten en geleidelijke integratie voor koplopers
Naast Montenegro worden ook Albanië, Moldavië en Oekraïne door de Europese Commissie aangemerkt als koplopers. Voor deze vier landen zijn concrete mijlpalen vastgelegd. Tevens heeft de Commissie een nieuw kader voor geleidelijke integratie gepresenteerd.
Dit model biedt kandidaat-lidstaten de mogelijkheid om al vóór hun definitieve lidmaatschap nauwer samen te werken in strategische sectoren zoals energie, transport, digitale technologieën en defensie. In het eerste kwartaal van volgend jaar starten hiervoor specifieke dialogen.
Albanië heeft het laatste onderhandelingscluster geopend en tussentijdse vereisten voor de rechtsstaat gehaald. Volgens de Commissie zou het land zijn onderhandelingen in 2027 kunnen afronden en mogelijk in 2029 toetreden, mits het substantieel blijft hervormen op het vlak van justitie en de bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad.
Moldavië en Oekraïne voldoen eveneens aan de voorwaarden om alle resterende clusters te openen. Moldavië richt zich op het afronden van de onderhandelingen tegen begin 2028.
Oekraïne hoopt de onderhandelingen eind volgend jaar af te sluiten; een doelstelling die de Commissie als ambitieus omschrijft en ondersteunt, mits het hervormingstempo rond de rechtsstaat, democratische instellingen, het openbaar bestuur en minderhedenrechten aanzienlijk wordt versneld.
Stagnatie en politieke verschuivingen in de overige kandidaat-lidstaten
In totaal telt de Europese Unie negen kandidaat-lidstaten en één potentiële kandidaat, Kosovo. De voortgang varieert sterk per land. In Servië lagen de toetredingsonderhandelingen sinds 2021 stil vanwege zorgen over democratische normen, maatschappelijke polarisatie en een beperkte afstemming op het buitenlands beleid van de EU.
De recente overwinning van de hervormingsgezinde Studentenlijst op de langzittende leider Aleksandar Vucic eind oktober wordt door commissaris Kos en minister Gorcevic echter gezien als een kans op een verse start en een positieve wending voor de regio.
Voor de overige kandidaat-lidstaten schetst het rapport een minder gunstig beeld. In Bosnië en Herzegovina en Noord-Macedonië is het afgelopen jaar geen voortgang geboekt, waarbij Noord-Macedonië nog vereiste grondwetswijzigingen moet doorvoeren en Bosnië kampt met toenemende politieke verdeeldheid.
Het proces in Kosovo staat stil door een langdurige institutionele crisis. In Türkiye en Georgië spreekt de Europese Commissie van democratische terugval; het toetredingsproces van Georgië geldt feitelijk als stopgezet, waardoor het land enkel nog "in naam" een kandidaat-lidstaat is.
