Belgisch premier Bart De Wever heeft zich op een Brusselse denktankconferentie ongewoon scherp uitgelaten over de geopolitieke zwakte van Europa. De premier eist een harde, gecoördineerde vuist tegen de Chinese economische dominantie en noemt het stopzetten van het gezamenlijke Europese gevechtsvliegtuigproject "pure domheid".

De felle kritiek van de premier legt echter meteen een diepe ideologische kloof bloot binnen zijn eigen kernkabinet: defensieminister Theo Francken reageert opvallend nuchter en fileert de Europese defensiedroom op sociale media.

"China eet onze initiatieven als ontbijt"

Tijdens een bijeenkomst van de denktanks Friends of Europe en het Jacques Delors Instituut riep De Wever de Europese leiders op om dringend met een echte strategie te komen tegenover Peking. De Wever uitte openlijk zijn teleurstelling over de Franse president Emmanuel Macron, die China wil betrekken bij de coördinatie in de aanloop naar de G7-top van volgende week.

Volgens De Wever blinkt Europa wel uit in het nemen van losse initiatieven, maar ontbreekt het aan een overkoepelende visie. "China neemt niet snel losse initiatieven. Die mensen hébben een strategie. En een strategie eet onze initiatieven als ontbijt."

Dat de Europese bezorgdheid gegrond is, blijkt uit recente cijfers van de OESO. Die tonen aan dat Chinese bedrijven in sleutelsectoren tussen 2005 en 2024 tot wel acht keer meer staatssteun ontvingen dan hun internationale concurrenten.

Hoewel deze oneerlijke concurrentie de Europese industriële basis uitholt, waarschuwt De Wever voor een averechtse reactie: een Europese subsidierace is onbetaalbaar, en protectionistische handelsbarrières jagen de kosten voor consumenten en bedrijven alleen maar op.

In plaats daarvan pleit hij voor een assertiever gebruik van bestaande handelsinstrumenten, strikte wederkerigheid op de markt en het afbouwen van strategische afhankelijkheden.

De Wever vindt dat Europa officieel nog te bang is om de problemen bij de naam te noemen; op de agenda van de komende EU-top is het thema immers voorzichtig verpakt als "geo-economische onbalans".

SCAF-debacle: "Wat een arrogantie, wat een tijdsverlies"

De frustratie van de premier over het Europese onvermogen om als één blok te opereren, bereikte een kookpunt toen het gesprek ging over defensie. Het miljardenproject Future Combat Air System (FCAS/SCAF), dat de toekomst van de Europese luchtverdediging moest worden door gevechtsvliegtuigen en drones digitaal aan elkaar te koppelen, is officieel stopgezet.

Een slepend industrieel conflict tussen de Franse vliegtuigbouwer Dassault en het Duits-Europese Airbus over de werkverdeling en intellectuele eigendom bleek onoverbrugbaar. President Macron en de Duitse kanselier Friedrich Merz hebben de stekker er definitief uitgetrokken.

De Wever reageerde furieus op het nieuws: "Ik was enorm teleurgesteld toen ik las dat Frankrijk en Duitsland geen akkoord konden bereiken. Wat een tijdsverlies, wat een arrogantie! Denken dat je in je eentje een gevechtsvliegtuig kunt ontwikkelen, of dat je het alleen sneller kunt, is simpelweg de realiteit negeren. Dat is pure domheid."

Het debacle heeft ook voor België een bittere nasmaak. Ons land trad in 2023 toe als waarnemer. Hoewel de vorige regering 68 miljoen euro had gereserveerd voor onderzoek en ontwikkeling, werd daarvan volgens defensieminister Francken tot nu toe slechts 10 tot 20 miljoen euro effectief uitgegeven aan Belgische bedrijven en onderzoekscentra.

Felle tegenreactie van Francken: "Pijnlijk wakker worden"

Hoewel premier De Wever het mislukken van het project bestempelt als een kapitale fout en een gebrek aan Europese ambitie, reageerde zijn eigen minister van Defensie, Theo Francken (N-VA), via een post op X met een totaal andere, ietwat laconieke analyse. Waar De Wever pleit voor méér Europese eenheid, trekt Francken een streep door de hele Europese defensie-illusie.

"SCAF is dood. Het water tussen Dassault en Airbus is te groot," concludeert Francken nuchter. Hij gebruikt het falen van het project om direct de aanval te openen op het idee van een eendrachtig Europees defensiebeleid:

"Voor wie droomt van één Europees leger is het pijnlijk wakker worden. Politici die hiermee blijven zwaaien als zijnde dé oplossing, maken de mensen wat wijs. En het zal sowieso veel meer kosten dan 2% BBP…"

Terwijl De Wever de nadruk legt op het Franse en Duitse falen, verschuift Francken de prioriteit onomwonden terug naar de trans-Atlantische alliantie. "De NAVO blijft de hoeksteen vormen van onze collectieve verdediging," aldus de defensieminister.

Francken erkent dat Europese lidstaten meer verantwoordelijkheid moeten nemen en dat de Europese defensie-industrie beter moet samenwerken, maar hij predikt daarin een traag en pragmatisch realisme: "Het protectionisme is nog erg groot. Rome is niet op één dag gebouwd. Stap voor stap. Rationeel en realistisch."

De openlijke discrepantie tussen de Brusselse uithaal van de premier en de nuchtere onlinereactie van zijn defensieminister legt pijnlijk bloot hoe verdeeld de Belgische top kijkt naar de toekomst van de Europese integratie: waar de premier eist dat Europa zich gedraagt als een geopolitieke grootmacht, ziet zijn minister in de praktijk vooral een onrealistische droom.