Op woensdag 6 mei 2026 verdedigde minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot het Belgische mensenrechtenrapport voor de VN-Mensenrechtenraad. Tijdens dit vierde Universeel Periodiek Onderzoek (UPR) in Genève werd België door andere lidstaten doorgelicht. Hoewel er lof was voor de strijd tegen gendergerelateerd geweld, klonk er ook scherpe kritiek op de aanhoudende asielcrisis en de chronische overbevolking in de gevangenissen.
Een dialoog tussen gelijken
Het UPR is een uniek mechanisme waarbij de 193 VN-lidstaten elkaar om de vijf jaar beoordelen. "Mensenrechten zitten in het DNA van ons land," verklaarde minister Prévot tijdens de drie uur durende sessie.
Hij benadrukte dat België transparantie niet als een zwakte ziet, maar als een voorwaarde voor internationale geloofwaardigheid. In 2021 aanvaardde België 251 aanbevelingen; het huidige rapport dient als een balans van de sindsdien gezette stappen.
Vooruitgang: Gender en Inclusie
België ontving aanzienlijke lof voor de aanpak van seksueel en gendergerelateerd geweld. Met de opening van tien Zorgcentra na Seksueel Geweld en de wettelijke verankering van hun financiering heeft België een voortrekkersrol genomen. Ook de invoering van de wet tegen feminicide in 2023 en het nieuwe seksueel strafrecht, waarbij toestemming centraal staat, werden positief onthaald.
Op het vlak van inclusie werd de grondwetswijziging (artikel 22ter), die het recht op volledige inclusie voor personen met een handicap waarborgt, als een mijlpaal beschouwd. Daarnaast werden de inspanningen in de strijd tegen racisme benoemd, waaronder de doorlichting van de antidiscriminatiewetten door experts en het nieuwe interfederaal coördinatiemechanisme tegen antisemitisme.
De schaduwkant: Gevangenissen en Asiel
Ondanks de positieve ontwikkelingen wezen lidstaten en mensenrechtenorganisaties zoals Amnesty International op hardnekkige tekortkomingen. De situatie in de Belgische gevangenissen blijft "chronisch problematisch".
Met meer dan 13.000 gedetineerden voor slechts 11.000 plaatsen is de overbevolking een structureel probleem waarvoor een definitieve oplossing nog niet in zicht is, ondanks investeringen in transitiehuizen en het gevangenisdorp in Haren.
De asielcrisis vormde een ander zwaarwegend punt. Diverse landen riepen België op om de gerechtelijke uitspraken over de opvang van asielzoekers eindelijk te respecteren. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) heeft België inmiddels meermaals veroordeeld voor het niet bieden van adequate opvang, een situatie die door critici als een schending van de rechtsstaat wordt gezien.
De oproep tot actie
Veel lidstaten drongen er bij België op aan om eindelijk het Facultatief Protocol bij het Verdrag tegen Foltering (OPCAT) te ratificeren. Ook de roep om een interfederaal actieplan tegen racisme en het aanpakken van etnische profilering door de politie klonk luid.
Hoewel de oprichting van een nationaal mensenrechteninstituut een stap vooruit is, moet dit orgaan nog de zogenaamde 'A-status' verwerven om volledig conform de VN-normen te functioneren.
Op het internationale toneel kreeg België waardering van landen als Zuid-Afrika en Palestina voor de houding in de genocidezaak tegen Israël en de conditionele erkenning van de Palestijnse staat.
'Het echte werk begint nu'
Wies De Graeve, directeur van Amnesty International Vlaanderen, reageerde constructief maar waakzaam: "De deelname van België aan dit proces getuigt van ernst, maar de uitvoering van de engagementen is de echte test. Veel aanbevelingen worden al voor de vierde keer herhaald. Dat wijst erop dat politieke prioriteiten nog niet altijd samenvallen met mensenrechtenverplichtingen."
Het definitieve rapport van de werkgroep, waarin de aanbevelingen worden gecategoriseerd, verschijnt volgende week. België zal dan moeten beslissen welke aanbevelingen het formeel ondersteunt. De definitieve aanname van het rapport door de Mensenrechtenraad staat gepland voor het najaar van 2026. "Het echte werk begint nu," aldus Amnesty.
