In Antwerpen is een nieuwe politierichtlijn van kracht geworden die het mogelijk maakt om gekende overlastplegers preventief tot maximaal twaalf uur bestuurlijk aan te houden. Korpschef Serge Muyters heeft het personeel de instructie gegeven om deze maatregel maximaal in te zetten. De regeling geldt voor de gehele stad, maar richt zich in het bijzonder op Antwerpen-Noord.
Volgens burgemeester Els van Doesburg (N-VA) gaat het om circa duizend personen die op een speciale lijst staan als zogeheten 'claimers'. Dit zijn mensen die herhaaldelijk en systematisch overlast veroorzaken, zoals het agressief benaderen van voorbijgangers voor geld of drugs, openbaar drugsgebruik en het slapen in portieken of openbare ruimtes. Veel van hen kampen met meervoudige problematiek, waaronder verslavingen, mentale problemen of dakloosheid.
De aanhouding kan plaatsvinden zodra iemand van de lijst bij een controle wordt opgemerkt, zelfs als diegene op dat exacte moment geen nieuwe overtreding of verstoring begaat. Daarnaast is de maatregel van toepassing op personen die nog niet geregistreerd staan, maar tegen wie een proces-verbaal wordt opgemaakt vanwege feiten zoals openbare dronkenschap, vechtpartijen, wildslapen, bedelen, roepen of sluikstorten.
Verdediging door burgemeester Van Doesburg
Burgemeester Els van Doesburg benadrukt dat het gaat om een preventieve ordemaatregel die binnen het bestaande wettelijke kader valt. Zij geeft aan dat Antwerpen jaarlijks meer dan 7 miljoen euro vrijmaakt voor drugshulpverlening, hoewel dit formeel geen taak van de lokale overheid is. Wanneer betrokkenen aangeboden hulp stelselmatig blijven weigeren en de leefbaarheid verstoren, acht het stadsbestuur een strengere aanpak noodzakelijk.
Volgens de burgemeester staat niet alleen het veiligheidsgevoel op het spel, maar ook de daadwerkelijke veiligheid en de volksgezondheid. Zij wijst erop dat de politie de afgelopen weken mensen heeft aangetroffen met besmettelijke aandoeningen zoals tuberculose, schurft en een vleesetende bacterie.
Tijdens de twaalf uur in de cel krijgen de aangehouden personen de gelegenheid om te ontnuchteren, waarna opnieuw hulpverlening of medische zorg wordt aangeboden.
Juridische twijfels en reactie van de Liga voor Mensenrechten
De rechtmatigheid van de aanpak staat stevig ter discussie. Kati Verstrepen, voorzitter van de Liga voor Mensenrechten, meldt dat de organisatie onderzoekt of er juridische stappen genomen kunnen worden.
Zij stelt dat de wet op het politieambt een bestuurlijke aanhouding uitsluitend toestaat wanneer iemand daadwerkelijk de openbare rust verstoort. Het preventief oppakken van personen enkel op basis van een vermoeden is volgens de Liga in strijd met het wettelijk kader.
Kritiek van de oppositie
Ook binnen de Antwerpse gemeenteraad stuit het beleid op weerstand bij Groen, PVDA en CD&V:
Groen-fractieleider Bogdan Vanden Berghe noemt het bevel manifest onwettig. Hij waarschuwt dat agenten juridische risico's lopen als een arrestatie escaleert en achteraf onrechtmatig blijkt te zijn. Groen eist dat de richtlijn per direct wordt ingetrokken en ter toetsing aan de gemeenteraad wordt voorgelegd.
PVDA-gemeenteraadslid Peter Mertens noemt het preventief van de vrijheid beroven een schending van de mensenrechten en stelt dat 12 uur celstraf geen oplossing biedt voor verslavings- of dakloosheidsproblematiek. Hij pleit voor meer straathoekwerk en buurtinvesteringen.
CD&V-fractieleider Pieter De Cock vindt dat de maatregel de grenzen van een politiestaat opzoekt en roept op om in te zetten op onderwijs, werkgelegenheid en sociale cohesie.
Daarnaast klinkt er kritiek uit de buurt zelf. Joke De Wilde, uitbaatster van café Kiebooms op het De Coninckplein, geeft aan dat het niet aanvaarden van hulp niet altijd een bewuste weigering is, maar vaak voortkomt uit een gebrek aan veiligheidsgevoel.
Zij pleit voor intensieve begeleiding en het opbouwen van een vertrouwensband door straathoekwerkers, en vraagt zich af wat het effect is van een tijdelijke opsluiting als iemand na twaalf uur zonder verdere opvang weer op straat staat.
