De cyberdreiging in Nederland neemt in snel tempo toe en raakt de samenleving in de volle breedte. Uit het Cybercrimebeeld Nederland (CCBN) 2026, een gezamenlijk tweejaarlijks rapport van de politie en het Openbaar Ministerie (OM), blijkt dat in 2025 naar schatting 2,5 miljoen Nederlanders slachtoffer werden van cybercrime, online oplichting, fraude, bedreiging of intimidatie. Criminelen opereren steeds internationaler, professioneler en flexibeler, waarbij fysieke landsgrenzen grotendeels zijn vervallen.

Hybride vormen en criminele toeleveringsketens

De grens tussen traditionele cybercriminaliteit en de nationale veiligheid vervaagt zienderogen. Dit komt onder meer door de toenemende betrokkenheid van statelijke actoren die gebruikmaken van hybride oorlogsvoering, waarbij militaire middelen worden gecombineerd met cyberaanvallen, heimelijke beïnvloeding en desinformatie.

Statelijke actoren zetten hierbij vaker bestaande criminele netwerken en hacktivisten in. Dit leidt tot zogenoemde 'hybride vormen van cybercrime'. Een concreet voorbeeld hiervan is de aanhouding van twee zeventienjarigen in 2025, die verdacht werden van het in kaart brengen van wifi-netwerken van overheidsinstanties in Den Haag voor een pro-Russische hackersgroep.

Aanvallen staan daarnaast niet langer op zichzelf. Er zijn complete criminele toeleveringsketens ontstaan waarin gespecialiseerde groepen, losse individuen en netwerken overal ter wereld tijdelijk met elkaar samenwerken en middelen of diensten uitwisselen.

Laagdrempelige middelen en een nieuwe generatie daders

Een belangrijke trend is dat daders steeds minder eigen technische kennis nodig hebben. Via criminele marktplaatsen op het darkweb zijn kant-en-klare diensten, gestolen gegevens en technische hulpmiddelen eenvoudig aan te schaffen.

Door gegevens uit eerdere hacks te combineren met nieuwe informatie, kunnen criminelen hun doelwitten uiterst gericht benaderen. Landelijk officier van justitie Christa de Pagter licht toe dat criminelen zich voordoen als banken of cryptoplatforms en via manipulatie en een gefingeerde tijdsdruk slachtoffers onder grote druk zetten om direct geld of gegevens af te staan.

Tegelijkertijd zien de autoriteiten een opkomst van jonge, westerse cybercriminelen die gedreven worden door financieel gewin en sociale status. Deze jongeren organiseren zich in los samenhangende netwerken onder de overkoepelende term 'Hacker Com'. Ze richten zich voornamelijk op de diefstal van data en cryptovaluta om organisaties vervolgens af te persen.

Een voorbeeld hiervan was de datadiefstal bij telecomprovider Odido, waar gegevens van meer dan zes miljoen klanten op straat belandden nadat het bedrijf weigerde losgeld te betalen. Stan Duijf van Operaties High Tech Crime bij de politie benadrukt dat het betalen van losgeld bij ransomware nooit wordt aangeraden: het biedt geen garantie dat gegevens worden verwijderd en het houdt het criminele verdienmodel in stand.

Kunstmatige intelligentie als katalysator

De opkomst van kunstmatige intelligentie (AI) werkt als een katalysator voor cybercriminaliteit. Hoewel AI de aard van cybercrime niet compleet verandert, vergroot het het tempo en de schaal van de aanvallen aanzienlijk.

Bekende AI-chatbots zoals ChatGPT, Gemini en Claude worden door criminelen misbruikt. Ondanks ingebouwde beveiligingsfilters zoeken kwaadwillenden continu naar manieren om deze te omzeilen.

Experts zoals Dave Maasland van cybersecuritybedrijf ESET Nederland en Zahier Madhar van Check Point wijzen erop dat AI cybercrime democratiseert. Criminelen met weinig kennis kunnen via AI-tools eenvoudig stappenplannen en scripts genereren voor malware of overtuigende phishingmails laten schrijven.

Zo schreef Madhar ter illustratie zelf in bizarre snelheid een script dat antivirusprogramma's omzeilt. Dit kan leiden tot een nieuwe wapenwedloop tussen aanvallers en verdedigers.

Daarnaast waarschuwen politie en OM voor een nieuwe dreiging: directe aanvallen op AI-systemen zelf, waarbij criminelen trainingsdata proberen te achterhalen of de werking van AI-modellen manipuleren en saboteren.

Noodzaak van bredere samenwerking

Ondanks de gevaren kan AI ook worden ingezet ten goede. Zo helpt AI cybersecuritybedrijven bij het opsporen van afwijkend gedrag op netwerken om zo inbraken vroegtijdig te verijdelen. Cybersecurityexpert Stijn Rommens benadrukt dat AI geen zelfbewustzijn heeft en dat het uiteindelijk de mens achter de knoppen is die bepaalt hoe de technologie wordt gebruikt.

Omdat cybercrime de gehele samenleving raakt, benadrukken politie en OM dat de aanpak niet uitsluitend op de schouders van opsporingsdiensten kan rusten. Publieke en private organisaties, evenals internationale partners, zullen intensief moeten samenwerken op het gebied van preventie, verstoring en snelle waarschuwingen om tegenstoot te bieden aan deze dynamische en groeiende digitale dreiging.