Na dagen van intensieve onderhandelingen en meerdere uitstellen heeft de Nederlandse minderheidscoalitie van D66, VVD en CDA op de valreep een akkoord bereikt over de begroting voor volgend jaar.
Het overleg van de ministerraad, dat maandag herhaaldelijk werd uitgesteld vanwege aanhoudende verdeeldheid, kon om 18.00 uur definitief van start gaan. Het bereikte akkoord wordt voorgelegd aan de Raad van State voor advies, waarna de plannen op Prinsjesdag officieel bekend worden gemaakt.
Moeizame onderhandelingen en interne verdeeldheid
De aanloop naar het akkoord verliep uiterst stroef. De onderhandelingen tussen coalitieleiders Rob Jetten (D66), Dilan Yesilgöz (VVD) en Henri Bontenbal (CDA) liepen door tot diep in de nacht van zondag op maandag en werden maandagochtend hervat. Omdat de partijen er aanvankelijk niet uit kwamen, verschoof het geplande kabinetsoverleg van 11.00 uur naar 13.00 uur, en uiteindelijk naar 18.00 uur.
De interne verdeeldheid spitste zich toe op de belasting op particulier vermogen en bezuinigingen op de sociale zekerheid. D66 en het CDA wilden voorkomen dat de begroting te ver naar rechts zou doorslaan. Hun doel was om de grootste oppositiepartij, Pro, tegemoet te komen.
Pro eist namelijk dat voorgenomen bezuinigingen van meer dan 6 miljard euro op de sociale zekerheid en zorg van tafel gaan en dat hogere inkomens meer worden belast. De VVD verzette zich tegen deze concessies uit vrees de relatie met rechtse oppositiepartijen als JA21 en SGP te schaden. Met die partijen kan weliswaar een meerderheid in de Tweede Kamer worden gevormd, maar niet in de Eerste Kamer.
Hoewel de coalitiepartijen de afgelopen weken ook rechtstreeks met oppositiepartijen onderhandelden, leverde dat onvoldoende resultaat op. De begroting wordt daardoor zonder vooraf gegarandeerde meerderheid in het parlement ingediend. Binnen het kabinet klonk eveneens kritiek op de gang van zaken.
Minister Van Weel van Justitie noemde het proces "voor de uitstraling van de politiek niet fraai", terwijl minister Aartsen van Werk en Participatie opmerkte dat het vinden van overeenstemming complexer bleek dan gedacht. Premier Jetten erkende dat er stevige discussies en wrijving waren, maar benadrukte dat van een crisissfeer geen sprake is geweest.
Handreiking naar de oppositie
Met het akkoord op zak benadrukken kabinetsleden dat de plannen zijn opgesteld met het oog op brede steun in het parlement. Minister Heinen van Financiën gaf aan dat er "geen begroting is gemaakt voor drie partijen, maar voor tien partijen." Volgens premier Jetten is het akkoord "niet het einde, maar een aanbod aan het parlement."
Ook CDA-leider Bontenbal stelde dat de inzet was om tot een goede handreiking naar de oppositie te komen, wat volgens hem is gelukt. VVD-leider Yeşilgöz gaf op X aan dat er een begroting ligt waarmee Nederland vooruit kan en benadrukte dat de VVD staat voor lagere lasten, economische groei en minder overheidsuitgaven. Ingewijden melden dat er in het pakket "voor ieder wat wils" zit, al blijven de exacte inhoudelijke details conform traditie grotendeels geheim tot Prinsjesdag.
Sceptische reacties uit het parlement
Ondanks de positieve signalen vanuit het kabinet reageert de oppositie terughoudend en kritisch. Pro-leider Klaver liet weten sinds vorige week maandag niets meer van premier Jetten te hebben gehoord. Hij spreekt zijn zorgen uit dat het kabinet harde keuzes uit de weg is gegaan en dat problemen opnieuw zijn uitgesteld.
Ook aan de rechterzijde van het parlement klinkt twijfel. Rechtse oppositiepartijen blijven hameren op maatregelen rondom box 3. SGP-leider Stoffer noemde de gekozen route om de begroting naar de Raad van State te sturen zonder gegarandeerde meerderheid een "uiterst ongelukkige volgorde". Volgens hem dreigt de Troonrede daardoor al op voorhand achterhaald te zijn, waarmee de coalitie kiest voor een hoogst onzekere toekomst.
