Het kabinet stuurt de Nederlandse mijnenjager Zr.Ms. Willemstad eind deze week naar de Middellandse Zee. Hoewel het schip daar in eerste instantie aansluit bij een doorlopende NAVO-missie, is de werkelijke blik op het oosten gericht.

Als de situatie het toelaat, kan de mijnenjager snel worden doorgestuurd naar de strategisch cruciale Straat van Hormuz. Dat schrijven ministers Dilan Yeşilgöz (Defensie) en Tom Berendsen (Buitenlandse Zaken) in een recente Kamerbrief.

Een strategische tussenstop

Vanaf medio juni moet de Zr.Ms. Willemstad operationeel zijn in de Middellandse Zee ter bescherming van het NAVO-verdragsgebied. De tijdelijke stationering daar is een bewuste tactische keuze: vanuit deze positie kan het schip bij een politiek akkoord snel doorvaren naar de Perzische Golf.

De Straat van Hormuz is momenteel volledig afgesloten voor scheepvaart vanwege het conflict tussen de Verenigde Staten en Iran. Hoewel een vredesakkoord de afgelopen dagen dichtbij leek, hebben nieuwe Amerikaanse aanvallen op Iran de diplomatieke verhoudingen weer op scherp gezet.

Nederland neemt pas daadwerkelijk deel aan een missie in de Straat van Hormuz als er een duurzaam bestand ligt tussen de VS en Iran en er duidelijke contouren zijn voor een internationale coalitie. Mocht het schip definitief die kant op gaan, dan volgt hier eerst een debat over in de Tweede Kamer.

Waarom de Straat van Hormuz moet worden 'schoongeveegd'

Als de zeestraat weer opengaat, kunnen olietankers en koopvaardijschepen niet direct veilig varen. Iran heeft de cruciale waterweg namelijk volgelegd met zeemijnen om te voorkomen dat schepen op eigen houtje vertrekken.

De belangen om de zeestraat mijnenvrij te maken zijn gigantisch:

• Economisch belang: Het heropenen van de route moet de mondiale olieprijzen laten dalen en brandstoftekorten in Europa voorkomen.

• Politieke druk: De Amerikaanse president Donald Trump verweet de Europese NAVO-bondgenoten onlangs een "papieren tijger" te zijn vanwege een gebrek aan steun. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Marco Rubio, herhaalde dit chagrijn tijdens een NAVO-top in Zweden.

• Europese expertise: Hoewel Trump aankondigde de straat zelf 'schoon te vegen', beschikken juist de Europese bondgenoten over aanzienlijk meer en betere mijnenbestrijdingscapaciteit dan de VS.

Specificaties van de 'Tupperware-boot'

Mijnenjagers zoals de Zr.Ms. Willemstad zijn bijzondere vaartuigen binnen de marine, waarvan Nederland er in totaal drie operationeel heeft. Vanwege hun opmerkelijke constructie dragen ze onder militairen al snel bijnamen zoals 'de badkuip' of 'tupperware-boot'. Elk schip vaart met een bemanning van 28 tot 38 koppen en is uniek omdat de romp volledig van polyester is gemaakt in plaats van staal.

Dit specifieke kunststof materiaal is van levensbelang, omdat veel moderne zeemijnen reageren op de magnetische velden van traditionele stalen schepen. De Willemstad zoekt met behulp van sonar actief naar deze verborgen gevaren, waarna ze met een gerichte springlading veilig onschadelijk worden gemaakt.

Brede Nederlandse voorbereidingen

De uitzending van de mijnenjager staat niet op zichzelf. Het kabinet sorteert nadrukkelijk voor op een grotere rol binnen de internationale coalitie en treft achter de schermen de nodige voorbereidingen:

• Duik- en explosieven-teams: Er wordt gekeken naar de inzet van een gecombineerd search-, duik- en explosievenopruimingsteam (EOD), dat eventueel vanaf een Nederlands ondersteuningsschip zal opereren.

• Stafcapaciteit: Nederland overweegt militairen te leveren voor de internationale commandostaf van de coalitie.

• Andere schepen: Ook de bemanning van het marinefregat Zr.Ms. De Ruyter houdt serieus rekening met een eventuele inzet in de regio, al bevindt dit schip zich momenteel nog op een missie in Azië.

Niet alleen Nederland, maar ook België heeft inmiddels aangekondigd een mijnenjager naar de Middellandse Zee te sturen om stand-by te staan voor een eventuele operatie in de Perzische Golf. Daarmee hopen de Lage Landen, zodra de diplomatieke lichten op groen springen, snel en effectief bij te dragen aan de vrije wereldhandel.