De Europese Rekenkamer (ERK) uît grote zorgen over de sterk toegenomen schuldenlast van de Europese Unie. De uitstaande schuld is het afgelopen jaar met meer dan 20 procent gestegen naar circa 740 miljard euro (volgens de exacte auditcijfers 738,9 miljard euro).

Naar verwachting zal deze schuld tegen 2027 verder aangroeien tot 1 biljoen euro. Deze stijging wordt voornamelijk veroorzaakt door het coronaherstelfonds (NextGenerationEU), de financiële en militaire steun aan Oekraïne, hogere defensie-uitgaven en de stijgende rentestanden. Daarnaast kunnen garanties en leningen die door de EU-begroting worden gedekt tegen 2027 oplopen tot 664 miljard euro.

Het aflossen van de schulden uit het coronaherstelfonds moet plaatsvinden tussen 2028 en 2058. Voor het komende meerjarig financieel kader (2028-2034) heeft de Europese Commissie voorgesteld om jaarlijks een vast bedrag van 24 miljard euro te reserveren voor de aflossing van subsidies.

De verwachte rentekosten voor deze periode vallen met naar schatting 93 miljard euro — op een totaalbedrag van 168 miljard euro — echter dubbel zo hoog uit als aanvankelijk ingeschat. De Rekenkamer wijst erop dat de Commissie nog altijd geen alomvattende aflossingsstrategie tot 2058 heeft gepubliceerd.

Toename van foute uitgaven en gebrekkige controle

Naast de stijgende schuld hekelt de externe controleur van de EU het toenemende aantal fouten bij de besteding van EU-middelen. Afgelopen jaar voldeed 3,8 procent van de reguliere EU-uitgaven niet aan de geldende nationale of Europese regels. Dit is een stijging ten opzichte van de 3,6 procent in 2024 en ligt ruim boven de aanvaardbare norm van 2 procent.

Hoewel de jaarrekening zelf een goedgekeurd oordeel kreeg, ontving de uitvoering van de EU-begroting voor het zevende jaar op rij een afkeurend oordeel. De Rekenkamer meldde afzonderlijk 17 gevallen van mogelijke fraude bij de bevoegde autoriteiten en vond in de EU-rekening van 2025 voor 45,5 miljard euro aan onregelmatigheden, mede door hardnekkige problemen bij de nationale controlesystemen.

De hoogste foutenpercentages werden vastgesteld bij de fondsen voor regionale ontwikkeling en werkgelegenheid (cohesiebeleid), waar het percentage steeg van 5,7 naar 6,6 procent, en binnen de sector landbouw en milieu (van 2,6 naar 3,9 procent).

De Europese Commissie bestrijdt de lezing van de auditoren gedeeltelijk; volgens eigen ramingen bedroeg het foutenpercentage bij het cohesiebeleid 2,3 procent. De Commissie benadrukt dat haar methodiek verschilt van die van de Rekenkamer en dat preventieve en correctieve maatregelen de uiteindelijke risico's tot onder de 2 procent beperken.

Risico's van het coronaherstelfonds in toekomstig beleid

Veel kritiek is er op de opzet van het coronaherstelfonds (RRF), waaruit nog ruim 112 tot 122 miljard euro aan subsidies uitgekeerd moet worden. Momenteel hebben slechts enkele landen, waaronder Frankrijk, Oostenrijk en Kroatië, 80 procent of meer van hun toegewezen middelen ontvangen.

Binnen dit herstelfonds krijgen lidstaten geld op basis van vooraf ingediende plannen met doelen en mijlpalen, in plaats van op basis van achteraf ingediende kostendeclaraties. De Rekenkamer noemt dit systeem van vooraf ingediende plannen te vaag en niet te controleren.

Uit het onderzoek blijkt dat negen van de 37 onderzochte RRF-betalingen de regels overtrad. Bovendien mochten landen hun afspraken en hervormingsplannen versoepelen zonder toereikende onderbouwing; bij 13 van de 20 gewijzigde doelen gebeurde dit zelfs nadat de uitbetaling al was aangevraagd.

Dit brengt het risico met zich mee dat landen EU-subsidies ontvangen voor minder resultaat dan afgesproken. Toch wil Brussel het voorstel voor de komende meerjarenbegroting van bijna 2 biljoen euro grotendeels op dezelfde leest schoeien. Rekenkamerpresident Tony Murphy maant de EU daarom dringend om te leren van deze ervaringen en strenge waarborgen in te stellen.

Politieke strijd over de nieuwe meerjarenbegroting

De geplande leningsconstructies zetten de nationale schatkisten van de lidstaten extra onder druk, op een moment dat veel landen genoodzaakt zijn te bezuinigen en de leenkosten stijgen, zoals in Frankrijk waar de tienjaarsrente het hoogste niveau sinds 2002 bereikte.

IMF-chef Kristalina Georgieva riep landen met hoge schulden op om geloofwaardige plannen voor begrotingsconsolidatie vast te stellen. Dit leidt tot grote politieke verdeeldheid over het EU-budget voor de periode 2028-2034.

Zes 'zuinige' nettobetalers — Duitsland, Oostenrijk, Denemarken, Finland, Nederland en Zweden — eisen dat de voorgestelde begroting met honderden miljarden euro's wordt verlaagd, omdat de EU-begroting geen uitzondering kan zijn op de nationale bezuinigingen.

Aan de andere kant staan zeventien lidstaten, waaronder Spanje en Italië, die juist een ambitieuzere begroting eisen om subsidies voor landbouw en regionale ontwikkeling te beschermen. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen waarschuwt voor grote kortingen op gezamenlijke prioriteiten en pleit voor het aanboren van nieuwe eigen inkomstenbronnen voor de EU.

Volgens de Rekenkamer dreigt het EU-budget zonder nieuwe inkomsten tekort te schieten, waardoor lidstaten verplicht zullen worden meer bij te dragen of hun ambities te verlagen. De kwestie wordt besproken op een Europese top op 15 en 16 oktober, terwijl regeringen mikken op een akkoord voor het einde van het jaar om uit de politieke gevarenzone van de verkiezingen in 2027 te blijven.