De Europese Unie heeft overeenstemming bereikt over de grootste uitbreiding van haar sanctieregime tegen Rusland sinds de invasie van Oekraïne. Na weken van intensieve onderhandelingen en juridische controles zijn de EU-ambassadeurs in Brussel het op woensdag eens geworden over het toevoegen van meer dan 1.600 personen en organisaties aan de zwarte lijst.
De formele goedkeuring vindt aanstaande maandag plaats tijdens een bijeenkomst van de ministers van Buitenlandse Zaken in Luxemburg, waarna de specifieke namen openbaar worden gemaakt.
Omvang en inhoud van de nieuwe sancties
De uitbreiding omvat in totaal 1646 nieuwe vermeldingen. Het gaat hierbij om 743 individuen en 826 entiteiten die beschuldigd worden van het ondersteunen van de grootschalige oorlog in Oekraïne.
Daarnaast worden 77 parlementariërs aangepakt die in september deelnamen aan de omstreden verkiezingen voor de Russische Staatsdoema in de door Rusland bezette Oekraïense gebieden. Met deze beslissing stijgt het totale aantal gesanctioneerde personen en organisaties op de EU-lijst naar bijna 4650.
Voor de personen en organisaties op de zwarte lijst gelden een inreisverbod en een bevriezing van hun tegoeden. Daarnaast is het voor EU-burgers en bedrijven verboden om financiële middelen aan hen beschikbaar te stellen.
Druk door hybride dreigingen en het incident in Leipzig
Het akkoord komt op een moment dat Europese regeringen worden geconfronteerd met een toename van vermoedelijke hybride aanvallen, waarvan er verscheidene aan Rusland worden toegeschreven.
Door snel tot overeenstemming te komen, wilden de lidstaten een eensgezind signaal afgeven. Ondertussen bereidt Brussel al aanvullende sancties voor naar aanleiding van een drone-incident op de Duitse luchthaven van Leipzig.
Controverse over oligarchen en de bestuurlijke paradox
Het uitstralen van eenheid was voor de lidstaten extra van belang na een controversiële beslissing uit de voorgaande maand. Toen werden twee prominente oligarchen, Alisher Usmanov en Mikhail Fridman, van de sanctielijst geschrapt.
De schrapping van Usmanov gebeurde op verzoek van Frankrijk en stond in verbinding met een door Turkse staten bemiddelde gevangenenruil met Azerbeidzjan. Een Franse staatsburger werd in het kader van die afspraak vrijgelaten, terwijl een tweede nog altijd vastzit.
Als compensatie voor deze gevoelige knieval stemde de EU in met een ongekende verlenging van de gehele sanctielijst voor de duur van drie jaar. Hoge vertegenwoordiger Kaja Kallas verwelkomde deze driejarige verlenging, maar gaf toe dat het onwaarschijnlijk is dat Usmanov en Fridman op korte termijn opnieuw op de lijst worden geplaatst. Zij benadrukte dat lidstaten vrij zijn om namen voor te stellen, maar dat het uiteindelijke besluit bij de lidstaten ligt.
De kwestie rond de oligarchen brengt de kwetsbaarheid aan het licht van het gemeenschappelijk buitenlands beleid, dat afhankelijk is van unanimiteit. Met het oog op toekomstige uitbreidingen van de Unie heeft de Europese Commissie voorgesteld om via de zogeheten 'passerelle-clausule' over te stappen van unanimiteit naar gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming bij sancties. Dit voorstel stuit echter op een klassieke Catch-22: er is immers unanimiteit van alle lidstaten nodig om de eis van unanimiteit af te schaffen.
