Op meerdere locaties in Nederland is het treinverkeer ernstig ontregeld door een gecoördineerde sabotageactie. Onbekenden bevestigden op tientallen plekken metalen buizen en startkabels aan de rails om kortsluiting te veroorzaken. Hierdoor registreerde het spoorbeveiligingssysteem dat er treinen aanwezig waren en sprongen seinen massaal op rood.
Bij Steenwijk reed een gewaarschuwde trein op lage snelheid tegen een obstakel aan; er raakte niemand gewond. In totaal meldde spoorbeheerder ProRail zeker 35 storingslocaties, met name op de tracésecties tussen Utrecht en het noorden en oosten van het land.
Aanwijzingen richting boerenactivisten
De verantwoordelijkheid voor de spoorsabotage is niet officieel opgeëist, maar de politie en de AIVD onderzoeken de betrokkenheid van radicale boerenactivisten als hoofdscenario. Uit gesprekken en online 'trekkergroepen' blijkt dat er vooraf gesproken is over vergaande acties op Prinsjesdag en het bevestigen van buizen aan de rails.
Actiegroepen zoals Extinction Rebellion en Agractie ontkennen elke betrokkenheid. Farmers Defence Force (FDF) stelt er als organisatie niet achter te zitten, al sluit voorman Mark van den Oever niet uit dat individuele boeren verantwoordelijk zijn. Landbouworganisatie LTO Nederland veroordeelde de acties scherp en benadrukte dat sabotage niets te maken heeft met het demonstratierecht.
Brandstichting langs snelwegen en arrestaties
Rond het middaguur escaleerden de protesten ook op de wegen. Langs onder meer de A2, A28, A7, N18 en N366 werden hooibalen, banden en pallets in brand gestoken. De zware rookontwikkeling leidde tot gevaarlijke situaties, vertragingen en rijspoorafsluitingen.
Bij de A2 bij Breukelen hield de politie zeven personen aan voor het in gevaar brengen van de verkeersveiligheid. In de avond verzamelden demonstranten zich met trekkers bij het arrestantencomplex in Houten om de vrijlating van de verdachten te eisen.
Moeizaam herstel en herhaalde incidenten
ProRail en de NS begonnen in de loop van de dag met het stapsgewijs hervatten van de dienstregeling, maar het herstel ondervond vertraging doordat op opgeruimde plekken opnieuw materiaal werd neergelegd. Later op de avond werden er opnieuw staven aangetroffen bij Holten en Teuge.
ProRail-bestuursvoorzitter Mirjam van Velthuizen lichte toe dat het opsporen van daders lastig is doordat er op de specifieke sabotageplekken weinig camera's hangen. Om verdere incidenten te voorkomen, intensiveert ProRail de surveillances en het cameratoezicht.
Zware straffen en miljoenenclaims
Premier Jetten en NS-topman Wouter Koolmees reageerden ontsteld en stelden dat de acties alle perken te buiten gaan. Volgens juridisch deskundigen riskeren de daders zware vervolging.
Op basis van artikel 164 (opzettelijke gevaarzetting van het treinverkeer) staan er celstraffen tot 15 jaar op de acties, wat bij een bewezen terroristisch oogmerk nog verder kan oplopen. Daarnaast zijn ProRail en de NS van plan de schade en kostenderving, geschat op meerdere miljoenen euro's, volledig op de daders te verhalen.
