De Belgische federale regering staat voor een gigantische financiële opgave. Uit een nieuw, langverwacht rapport van het Monitoringcomité blijkt dat België tegen 2029 nog eens 7,7 miljard euro extra moet besparen om aan de Europese begrotingsregels te voldoen. Tegen 2031 loopt dat bedrag zelfs op tot 9,8 miljard euro. Ondertussen stijgen de tekorten sneller dan verwacht en dreigt het land de NAVO-defensienorm mis te lopen.
Formateur en premier Bart De Wever toont zich niet verrast door de harde cijfers van de federale administratie. "De uitdaging die het Monitoringcomité schetst is bijzonder taai, maar ligt in de lijn der verwachtingen", reageert De Wever.
"De meedogenloze geopolitieke context verplichtte de regering sowieso al om uit te gaan van dit zware scenario. Het is nu zaak onze verantwoordelijkheid te nemen en dit extra gat te dichten. Er is geen alternatief," aldus De Wever.
Oplopend tekort en geopolitieke druk
De begrotingssituatie is de afgelopen maanden aanzienlijk verslechterd. Waar het Monitoringcomité in maart nog uitging van een federaal tekort van 3,8 procent van het bruto binnenlands product (bbp) voor dit jaar (ongeveer 25,1 miljard euro), schatten analisten dat tekort nu al op 3,9 procent. Zonder ingrijpen zou het federale tekort tegen 2029 oplopen tot 5,2 procent van het bbp (ruim 358 miljard euro).
Inclusief de regio’s, gemeenschappen en lokale overheden stijgt het gezamenlijke begrotingstekort tegen 2029 naar verwachting tot 5,8 procent van het bbp, en tegen 2031 zelfs naar 6,2 procent. De totale nationale schuldratio zou in 2029 uitkomen op een torenhoge 117,1 procent van het bbp.
De verslechtering heeft deels te maken met internationale spanningen. Eerdere berekeningen hielden namelijk geen rekening met de economische gevolgen van de crisis rond Iran, waaronder de stijgende olieprijzen en de instabiliteit door de blokkade van de Straat van Hormuz.
Demissionair minister van Financiën Vincent Van Peteghem waarschuwt voor een "schuldensneeuwbaleffect", waarbij de rentelast sneller groeit dan de economie. Volgens hem is de gevraagde inspanning het absolute minimum om aan de EU-regels te voldoen en zal de financiële druk na 2031 alleen maar toenemen. Van Peteghem benadrukte dat alle burgers, inclusief de hoogste inkomens, zullen moeten bijdragen.
Pijnlijke discussie over defensie
Naast de algemene besparingen kampt België met een diplomatiek probleem rond de defensie-uitgaven. Volgens de NAVO-definitie zal België de norm van 2 procent van het bbp voor defensie de komende jaren niet halen. Verschillende regeringspartijen pleitten er onlangs voor om de groei naar die norm te vertragen, hoewel dat voor de N-VA onbespreekbaar was.
De prognose is dat de militaire uitgaven in 2029 stranden op 1,93 procent van het bbp, wat tot scheve gezichten kan leiden bij de NAVO en de Verenigde Staten. Regeringsbronnen melden dat er tijdens de komende NAVO-bijeenkomst in Ankara gezocht zal worden naar een technische oplossing.
Deal voor het zomerreces onwaarschijnlijk
De druk op de politieke onderhandelingen neemt toe. Hoewel de regering mikte op een initiële bezuiniging van 6,7 miljard euro, legt het nieuwe rapport de lat dus een flink stuk hoger. De Wever voert intensief overleg met partijvoorzitters en vicepremiers, maar de vooruitgang is traag.
Omdat er gevoelige dossiers op tafel liggen — zoals een eventuele vermogensbelasting en ingrepen in de automatische indexering — is een definitief akkoord vóór het zomerreces op 21 juli zo goed als uitgesloten. Van Peteghem herhaalde dat hij de voorkeur geeft aan een inhoudelijk sterke en eerlijke deal boven een overhaaste beslissing. De officiële plannen moeten uiterlijk 15 oktober bij de Europese Commissie liggen.
Verdeelde reacties uit het maatschappelijk middenveld
De sociale partners reageren lijnrecht tegenovergesteld op de plannen:
Werkgevers: Ondernemersorganisaties zoals Voka en Unizo benadrukken dat enkel focussen op bezuinigingen en hervormingen niet volstaat. Zij eisen een ambitieuze groeistrategie om innovatie aan te jagen en waarschuwen dat de belastingdruk op ondernemers niet verder mag stijgen.
Vakbonden: De socialistische vakbond ABVV ziet in het rapport een alarmsignaal. De bond eist dat de regering de inkomsten verhoogt door de allerrijksten progressiever te belasten, en wijst op de huidige scheve fiscale verhouding tussen de top 1 procent en de gemiddelde Belgische gezinnen.
Aanstaande vrijdag komt de regering bijeen om te beslissen over de exacte werkmethode en de verdere timing van de begrotingsgesprekken.
