De komst en de mogelijke planning van noodopvanglocaties voor asielzoekers leiden in diverse Nederlandse gemeenten tot steeds hevigere spanningen. Wat begint als lokaal protest tegen de opvang, ontaardt de laatste tijd steeds vaker in grof geweld, brandstichting en intimidatie. Incidenten in onder meer Loosdrecht, Den Haag en Apeldoorn baren grote zorgen, dwingen de politiek tot keiharde veroordelingen en hebben de veiligheidsdiensten gealarmeerd.

Brandstichting en tegenwerking hulpdiensten in Loosdrecht

Een absoluut dieptepunt vond plaats in Loosdrecht. Omdat eerdere demonstraties al uitliepen op het vernielen van het gemeentehuis, had de gemeente besloten de precieze aankomsttijd van de eerste vijftien asielzoekers geheim te houden. Toen zij eenmaal hun intrek hadden genomen in het leegstaande deel van het pand, verzamelden zich 's avonds honderden demonstranten.

De situatie escaleerde volledig toen relschoppers fakkels en zwaar vuurwerk naar het gebouw gooiden, waardoor omliggende bosschages vlam vatten. Wat de avond extra grimmig maakte, was het feit dat de betogers de toegesnelde brandweer fysiek probeerden tegen te houden en politieagenten bekogelden met vuurwerk.

Uiteindelijk wist de brandweer het vuur te doven en bleven de asielzoekers ongedeerd. Waarnemend burgemeester Mark Verheijen vaardigde een noodbevel uit om het gebied te ontruimen en sprak van een "gerichte actie tegen kwetsbare mensen".

Confrontaties en een onschuldig slachtoffer in Den Haag

Ook in Den Haag, bij het voormalige HagaZiekenhuis waar 750 mensen (waaronder 450 asielzoekers) opgevangen moeten worden, liepen de gemoederen hoog op. Hier stonden tientallen voor- en tegenstanders van de opvang recht tegenover elkaar in de straat.

De politie moest met een linie en fietsteams alle zeilen bijzetten om te voorkomen dat de anti-azc-demonstranten en de pro-vluchtelingen-groep met elkaar op de vuist gingen. Ook in Hillegom vonden tegelijkertijd soortgelijke, maar kleinere, demonstraties van voor- en tegenstanders plaats.

In de grimmige sfeer die rondom de Haagse demonstratie in de wijk ontstond, werd een onschuldig meisje het slachtoffer. Zij moest vanwege de politieafzettingen omfietsen en werd in een nabijgelegen parkje plotseling door in het donker geklede jongeren hardhandig van haar fiets getrokken. Hoewel ze fysiek ongedeerd bleef, werd ze hevig ontdaan opgevangen door agenten.

Aanhoudende onrust in Apeldoorn

Ondertussen lijkt de onrust in Apeldoorn een structureel karakter te krijgen. Daar werd deze week voor de vijfde avond op rij geprotesteerd tegen de mogelijke komst van een noodopvang voor 240 asielzoekers. De gemeente had nog wel een speciaal demonstratievak ingericht om de openbare orde te bewaren, maar tientallen betogers hielden zich niet aan de afspraken.

Een groep verliet de toegestane zone en begon met zwaar vuurwerk te gooien, wat resulteerde in meerdere arrestaties door de politie. De dagen daarvoor werden er in Apeldoorn in totaal al tientallen mensen aangehouden.

"Idioot en crimineel": Politiek reageert vol onbegrip

De gewelddadige aard van de protesten stuit op felle weerstand en afschuw in politiek Den Haag. Premier Jetten noemde de brandstichting in Loosdrecht "ronduit schandalig". Asielminister Van den Brink trok een duidelijke grens: "Wat we hebben gezien, heeft niks te maken met demonstreren. Dit is vernieling en geweld en totaal onacceptabel."

Minister Van Weel (Justitie en Veiligheid), die de relschoppers eerder al bestempelde als "tuig", benadrukte dat dit geweld niet getolereerd zal worden. Ook CDA-leider Bontenbal liet zich scherp uit en noemde de acties "idioot en crimineel gedrag", benadrukkend dat in Nederland de grootste schreeuwers hun zin niet mogen krijgen door middel van criminaliteit.

AIVD stelt onderzoek in naar georganiseerde patronen

De systematische escalaties, de hevigheid van het geweld en het feit dat groepen relschoppers van buitenaf lijken aan te sluiten (zo werd een man uit Ermelo veroordeeld voor de eerdere vernielingen in Loosdrecht), hebben de inlichtingendiensten gealarmeerd.

Minister Van den Brink bevestigde in de Tweede Kamer dat de AIVD inmiddels een onderzoek is gestart. De veiligheidsdienst probeert in kaart te brengen of er sprake is van georganiseerdheid achter de anti-azc-protesten en onderzoekt "welke patronen er zijn en wat daarachter zit".

Tijdens het Kamerdebat over de onrust liepen de politieke opvattingen sterk uiteen. Waar partijen als Denk wezen op een patroon van "anti-azc-terrorisme" en extreemrechts geweld, stelde PVV-leider Wilders dat het de uitkomst is van het opdringen van de spreidingswet door de overheid aan lokale gemeenschappen, hoewel ook hij het geweld veroordeelde.

De gebeurtenissen lijken illustratief te zijn voor een bredere, zorgwekkende trend in de maatschappij. Uit recente cijfers bleek al dat het geweld tegen, en door, de politie afgelopen jaar fors is toegenomen. De politie verklaart dit deels door de algehele verharding in de samenleving, waarbij groepen vaker lijnrecht tegenover elkaar staan met de bereidheid om spullen te vernielen of te rellen tegen het gezag.