Het verouderde wetboek van strafrecht dateert uit 1867 en was dus al geruime tijd aan een herziening toe. De vernieuwde versie, die vanaf dinsdag van kracht is, introduceert een reeks nieuwe strafbare feiten, waaronder ecocide – het opzettelijk vernietigen en schaden van het milieu – en het aanzetten tot zelfmoord.
Er worden strengere straffen opgelegd voor onder meer ernstige seksuele misdrijven, terrorisme en huiselijk geweld. Andere zaken worden uit het wetboek van strafrecht geschrapt, zoals nachtelijk lawaai, waarvoor voortaan een GAS-boete wordt opgelegd. Een nieuw aspect is de opkomst van dood door schuld in het verkeer als een vernieuwend concept in het strafrecht.
Procedurele problemen
Deskundigen zijn het erover eens dat het herziene wetboek van strafrecht doeltreffend is gestructureerd. Het herziene wetboek van strafrecht werd in februari 2024 goedgekeurd, nog onder de regering-Vivaldi. De invoering van het nieuwe wetboek van strafrecht brengt het risico met zich mee dat er in de eerste maanden en mogelijk jaren nieuwe procedurele problemen zullen ontstaan.
Zo wordt bijvoorbeeld de indeling van strafbare feiten in misdrijven, overtredingen en kleine overtredingen uit het vorige Wetboek van Strafrecht afgeschaft. Het herziene Wetboek van Strafrecht is gebaseerd op een herziene hiërarchie van hoofdstraffen, ingedeeld in niveaus 1 tot en met 8. Voor strafbare feiten die zijn ingedeeld in niveau 1 komt gevangenisstraf niet langer in aanmerking.
Op strafbare feiten die zijn ingedeeld in het hoogste niveau 8 staat levenslange gevangenisstraf. Daarnaast moet de rechter het doel van de straf vaststellen.
1 september van toepassing
In het algemeen is het herziene strafrecht van toepassing op misdrijven die na 1 september zijn gepleegd. Voor misdrijven die vóór 1 september zijn gepleegd, blijft het oude Wetboek van Strafrecht van toepassing.
Er is echter een uitzondering: als het nieuwe strafrecht minder streng is dan het oude, is de rechtbank toch verplicht het nieuwe strafrecht toe te passen. Dit geldt zelfs als het misdrijf vóór 1 september is gepleegd.
