De Amerikaanse president Donald Trump heeft het staakt-het-vuren met Iran voor onbepaalde tijd verlengd. Hij nam dit besluit op verzoek van Pakistan, in afwachting van een "gezamenlijk voorstel" vanuit Teheran.
Hoewel een hervatting van de directe gevechten hiermee voorlopig is afgewend, blijft de Amerikaanse militaire blokkade van Iraanse havens van kracht en is een nieuwe onderhandelingsronde opgeschort.
De geplande reis van de Amerikaanse vicepresident JD Vance naar de Pakistaanse hoofdstad Islamabad is door het Witte Huis geannuleerd. Het afblazen van de top volgt op aanhoudende weigering vanuit Teheran om deel te nemen aan de gesprekken.
Diplomatieke impasse en de rol van Pakistan
De Pakistaanse premier Shehbaz Sharif en veldmaarschalk Asim Munir hebben intensief bemiddeld om beide partijen aan tafel te krijgen. Sharif bedankte Trump publiekelijk voor het inwilligen van zijn verzoek om de wapenstilstand te verlengen, in de hoop dat dit de weg vrijmaakt voor een definitief vredesakkoord.
Vanuit Iran klinkt echter scepsis. Een woordvoerder van het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken stelt dat er geen definitief besluit over deelname is genomen vanwege "tegenstrijdige berichten" en "onacceptabele acties" van de Amerikanen.
Een adviseur van de Iraanse parlementsvoorzitter Ghalibaf noemde de verlenging zelfs "betekenisloos" en waarschuwde dat de VS mogelijk tijd probeert te rekken voor een verrassingsaanval. De Iraanse VN-gezant, Amir Saeid Iravani, was stellig: nieuwe onderhandelingen in Pakistan vinden pas plaats als de VS de zeeblokkade opheft.
De Straat van Hormuz als heet hangijzer
De blokkade en de controle over de strategische Straat van Hormuz vormen de kern van het conflict. Sinds het uitbreken van de oorlog in februari houdt Iran westerse schepen tegen in de zeestraat, waardoor naar schatting 20% van de wereldwijde olie- en gashandel wordt geraakt.
Dit heeft geleid tot stijgende olieprijzen en wereldwijde brandstoftekorten. In een tegenreactie blokkeert de Amerikaanse marine nu Iraanse havens om de belangrijkste inkomstenbronnen van het regime af te knijpen.
Trump weigert de Amerikaanse blokkade op te heffen en stelt dat Iran dagelijks honderden miljoenen dollars misloopt. Volgens de president is het opheffen van de blokkade onbespreekbaar voor er een deal ligt, omdat Iran anders zijn olie-export ongestoord kan hervatten.
Ondertussen voeren de VS de druk verder op; Amerikaanse troepen enterden onlangs een gesanctioneerde olietanker in de Indische Oceaan. Ook de Europese Unie heeft aangekondigd de sancties uit te breiden tegen degenen die de vrije doorvaart in de Straat van Hormuz belemmeren, terwijl het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk met militaire planners uit ruim dertig landen overleggen over het heropenen van de waterweg.
Interne spanningen in Iran
Trump suggereerde in een reactie dat het uitblijven van een Iraans voorstel te wijten is aan een "ernstig verdeeld" leiderschap in Teheran. Sinds de Amerikaanse en Israëlische bombardementen de hoogste leider, Ayatollah Ali Khamenei, doodden en een deel van de top uitschakelden, is het onduidelijk wie de absolute macht heeft. Hoewel zijn zoon Mojtaba Khamenei hem opvolgde, lijkt de feitelijke macht momenteel bij de Hoge Nationale Veiligheidsraad te liggen.
Dat de spanningen in Iran hoog oplopen, blijkt ook uit acties van hardliners. Leden van de Revolutionaire Garde demonstreerden met ballistische raketten na het vastlopen van de gesprekken met de VS.
Tegelijkertijd probeert Trump de druk op het regime ook op het gebied van mensenrechten te verhogen; hij riep Iran vlak voor de geplande gesprekken op om acht vastgehouden vrouwen en tienermeisjes, die veelal tijdens recente protesten werden gearresteerd, vrij te laten.
Bredere regionale onrust
Internationaal wordt de verlenging van het bestand, onder meer door VN-chef António Guterres en IAEA-topman Rafael Grossi, verwelkomd als een cruciale kans voor diplomatie. Toch blijft de regio uiterst instabiel.
Sinds het begin van de oorlog zijn er aan Iraanse zijde zeker 3375 doden gevallen, en meer dan 2290 in Libanon. Aan Israëlische zijde vielen 23 burgerdoden, plus 15 militairen in Libanon. Daarnaast kwamen 13 Amerikaanse militairen in de regio om het leven.
Ondanks een apart, tiendaags staakt-het-vuren tussen Israël en de door Iran gesteunde Hezbollah in Libanon, vonden er onlangs weer wederzijdse beschietingen plaats. Komende donderdag staan er in Washington historische besprekingen gepland tussen Israël en Libanon in een poging om Hezbollah te ontwapenen en een lokaal vredesakkoord te bereiken.
