Het Koninklijk Meteorologisch Instituut (KMI) heeft een code geel afgekondigd voor het grootste deel van België vanwege een scherpe temperatuurstijging. Donderdag en vrijdag kunnen de temperaturen oplopen tot 35 °C, waarbij de waarschuwing voor hitte zeker tot en met zaterdag van kracht blijft.
De Belgische waarschuwing staat niet op zichzelf: een groot deel van Europa kampt met aanhoudende hittegolven en bosbranden. Volgens gegevens van het Europees Bosbranden Informatie Systeem zijn er sinds het begin van het jaar tot 6 augustus verspreid over Europa al 1528 bosbranden gedetecteerd, waarbij een totale oppervlakte van 500.852 hectare in vlammen is opgegaan.
Zorgsector onvoldoende voorbereid op klimaatverandering
Naast het acute gevaar van bosbranden legt de hitte structurele kwetsbaarheden in de Belgische infrastructuur bloot. De bouwfederatie Embuild maakt bekend dat maar liefst 95 procent van de Belgische woonzorgcentra en ziekenhuizen grondig gerenoveerd moet worden om te voldoen aan de Europese energienormen van 2050.
Door de bevolkingsgroei en vergrijzing is bovendien een aanzienlijke capaciteitsuitbreiding noodzakelijk. Volgens Niko Demeester, CEO van Embuild, moet deze renovatiegolf benut worden om zorgvoorzieningen aan te passen aan het veranderende klimaat, onder meer door de installatie van hoogwaardige beglazing, isolatie, ventilatie, externe zonwering en airconditioning.
Embuild berekende dat er tegen 2050 een derde meer 65- tot 85-jarigen zullen zijn in België, terwijl het aantal 85-plussers zal verdubbelen. Dit vereist de bouw van 486 aanvullende zorgcentra en 7 nieuwe ziekenhuizen.
Historisch lage waterstanden in Europese rivieren
De aanhoudende droogte uit zich eveneens in een hydrologische crisis op het continent. Analyse van data van het Europese aardobservatieprogramma Copernicus toont aan dat grote delen van de Rijn en de Theems, tweederde van de Donau, en omvangrijke trajecten van de Rhône en de Po in juli het laagste debiet hebben bereikt sinds de metingen 34 jaar geleden begonnen.
Zo registreerde ongeveer 95 procent van de gemonitorde vakken van de Theems, 85 procent van de Rijn en 65 procent van de Donau de laagste waterafvoer voor de maand juli sinds ten minste 1992. Voor de Rhône geldt dit voor circa 30 procent van de loop, en voor de Italiaanse Po voor ongeveer 40 procent.
West-Europa beleefde het warmste begin van de zomer ooit gemeten, gekenmerkt door opeenvolgende hittegolven en neerslagtekorten. Cijfers van de European Drought Observatory (EDO) bevestigen de zorgwekkende toestand: de Rijn verkeert van de Zwitserse bergen tot in West-Duitsland vrijwel onafgebroken sinds begin juni in een staat van ernstige hydrologische droogte.
Ook de Donau ondervindt hier langdurig hinder van, met name in Hongarije. In Frankrijk bereikte de stroom van de Loire tussen Orléans en de Atlantische Oceaan van half juni tot eind juli een extreem laag niveau, terwijl ook de Rhône over een groot deel van zijn traject van Zwitserland tot de Middellandse Zee te maken heeft met extreme droogte.
Rijn bereikt recordlaagte: logistieke en industriële belemmeringen
In Nederland heeft de Rijn bij Lobith het laagste waterdebiet onder normale omstandigheden ooit gemeten. De gemiddelde afvoer zakte de afgelopen 24 uur naar 614 kubieke meter per seconde, waarmee het vorige record van 620 kubieke meter per seconde uit november 1947 werd gebroken. Dat dit record al zo vroeg in het jaar valt, is uitzonderlijk. Normaal voert de Rijn in deze periode circa 2.000 kubieke meter water per seconde af.
Hydrometeoroloog Jan Verkade van Deltares en Rijkswaterstaat licht toe dat door een uitzonderlijk warm voorjaar de sneeuw in Zwitserland ongeveer drie maanden eerder is gesmolten dan gebruikelijk. Doordat regen uitbleef en blijft uitblijven, raakt de Rijn nu in feite leeg. Het allerlaagste debiet ooit gemeten staat op 575 kubieke meter per seconde in februari 1929 (veroorzaakt door ijsblokkades), maar Verkade sluit niet uit dat de afvoer daar de komende weken onder zal zakken.
De lage waterstand brengt grote schade toe aan de binnenvaart, landbouw, industrie en ecosystemen. Schepen kunnen niet meer volledig worden beladen wegens het risico op vastlopen, en waterwegen zoals de Delftse Schie en het Twentekanaal zijn reeds gesloten. De Duitse binnenvaartorganisatie BDB waarschuwt dat de scheepvaart tussen Koblenz en Mainz onmogelijk kan worden als de waterstand bij Kaub verder daalt.
Ondertussen verslechtert de waterkwaliteit en zorgen beperkingen op wateronttrekking voor grote problemen bij land- en tuinbouwers. Volgens klimaatonderzoekers vergroot klimaatverandering niet alleen de kans op dergelijke extreme droogtes, maar draagt het ook bij aan intensievere periodes van hevige neerslag.
Zware economische impact op de Europese Unie
De gecombineerde effecten van hitte en droogte eisen een zware tol van de Europese economie. Uit de studie "Warme Zomereconomie" van Triodos Bank blijkt dat de extreme weersomstandigheden in de zomer van 2026 de Europese Unie naar schatting 180 miljard euro aan schade berokkenen, wat neerkomt op een verlies van circa 1 procent van het BBP van de EU. Hiermee wordt de verwachte economische groei van 1,1 procent, die de Europese Commissie eerder voor dit jaar voorspelde, vrijwel volledig tenietgedaan.
De grootste economische schadepost komt voort uit een daling van de arbeidsproductiviteit. Zodra de temperatuur stijgt boven de 25 tot 30 graden Celsius, neemt de productiviteit van werknemers meetbaar af. Dit effect is het sterkst bij fysiek zwaar werk, buitenwerkers en op werkplekken zonder klimaatbeheersing, maar beïnvloedt ook kantoormedewerkers en leidt tot meer ziekteverzuim.
Het verlies aan arbeidsproductiviteit alleen al veroorzaakt een BBP-daling van gemiddeld 0,6 procent in de EU. Daarnaast wordt een daling van de landbouwproductie van 3 tot 7 procent verwacht. Stijgende voedselprijzen, beperkingen in de energieproductie, hogere elektriciteitsprijzen en verstoringen in het vervoer over de weg, het spoor en de binnenwateren vergroten de schade verder.
Frankrijk wordt het zwaarst getroffen, met een verwachte BBP-daling van 1,4 procent en een jaarlijkse economische krimp van 0,6 procent. Ook Italië, Spanje en België moeten rekening houden met aanzienlijke economische verliezen.
