De Belgische en Vlaamse officiële ontwikkelingshulp (ODA) staat onder grote druk. In 2025 kromp de totale Belgische ontwikkelingsbijstand met 21,4 procent, de sterkste daling sinds 2001. Deze terugval op federaal niveau valt samen met een herschikking van de middelen binnen het Vlaamse ontwikkelingsbeleid.

Scherpe daling op federaal niveau

Op federaal niveau viel de Belgische ontwikkelingshulp in een jaar tijd terug van 0,48 procent naar 0,37 procent van het bruto nationaal inkomen (BNI). De ngo-koepel CNCD-11.11.11 slaat alarm over de besparing van 108 miljoen euro die door de federale regering is beslist, wat neerkomt op een reductie van 25 procent. De organisatie pleit voor het schrappen van deze maatregel om het VN-streefdoel van 0,7 procent van het BNI weer in het vizier te krijgen.

De budgettaire inkrimping verloopt in drie fasen. Eerst wordt het multilaterale kanaal getroffen, waarvan het budget met 50 procent halveert. Vervolgens worden de directe overheidshulp en ten slotte de niet-gouvernementele kanalen (zoals steden en universiteiten) gekort.

Bovendien zet België de directe samenwerkingsprogramma's met drie van de minst ontwikkelde landen stop: Mali, Guinee en Mozambique. CNCD-11.11.11 hekelt daarnaast dat ongeveer 10 procent van het totale Belgische ODA-budget (241,3 miljoen euro) opgaat aan de opvang van asielzoekers door Fedasil, middelen die volgens de organisatie nooit ter plaatse in het Zuiden terechtkomen.

Kader en criteria van de Vlaamse ODA

Officiële ontwikkelingshulp geldt sinds de vastlegging door de OESO-DAC in 1969 als de internationale norm voor overheidssteun aan ontwikkelingslanden. Om als ODA te kwalificeren moet een uitgave voldoen aan drie strikte criteria: de besteding moet afkomstig zijn uit overheidsgelden, de economische en sociale ontwikkeling van het ontvangende land moet de hoofddoelstelling zijn, en het moet gaan om daadwerkelijke hulp zonder commerciële voorwaarden. Vlaanderen rapporteert deze cijfers jaarlijks aan het federale niveau, dat de gegevens op zijn beurt overmaakt aan de OESO.

Vlaamse bestedingen en sectorale prioriteiten

In 2025 bedroeg de totale Vlaamse ODA 43,00 miljoen euro, verdeeld over het specifieke beleid ontwikkelingssamenwerking (22,26 miljoen euro) en overige ODA (20,74 miljoen euro). Dit vormt een voortzetting van de daling ten opzichte van eerdere piekjaren, zoals 2022 toen de uitgaven door de tijdelijke financiering voor de vestiging van ontheemden opliepen tot 118,88 miljoen euro, waarna het totaal zakte naar 71,99 miljoen euro in 2023 en 59,30 miljoen euro in 2024.

Geografisch richt het Vlaamse bilaterale beleid zich voornamelijk op landen zoals Malawi, Mozambique en Marokko, aangevuld met specifieke projecten in onder meer Zuid-Afrika en Zambia. Inhoudelijk gaat het grootste deel van de Vlaamse middelen naar gezondheidszorg (14,39 miljoen euro of 33,47 procent), onderwijs (6,26 miljoen euro of 14,56 procent) en landbouw en veeteelt (4,48 miljoen euro of 10,42 procent).

Uitvoerende partners en kanalen

Bij de uitvoering van de Vlaamse ontwikkelingssamenwerking spelen wetenschappelijke instellingen de grootste rol; zij ontvingen in 2025 zo'n 18,98 miljoen euro. Multilaterale instellingen volgden met 9,29 miljoen euro, terwijl Vlaamse ngo's en vzw's 6,00 miljoen euro toegewezen kregen.

Via de interactieve ODA-databank blijven al deze projecten — variërend van klimaatwaarschuwingssystemen in Zuid-Afrika tot de ondersteuning van kleinschalige landbouwers via de Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN (FAO) — transparant raadpleegbaar.