De plannen om de acute overbevolking in de Belgische gevangenissen op korte termijn aan te pakken met modulaire wooncontainers lopen forse vertraging op. Waar ministers Annelies Verlinden (CD&V, Justitie) en Vanessa Matz (Les Engagés, Regie der Gebouwen) in januari aankondigden binnen enkele maanden 300 extra plaatsen te realiseren, worden de eerste units nu pas ten vroegste in 2028 of 2029 verwacht.
Het voornemen maakt deel uit van het noodplan dat de regering tijdens het paasakkoord afklopte om de capaciteitsproblemen in gevangenissen en forensisch psychiatrische centra (FPC) op te lossen.
Politiek getouwtrek over de oorzaak van het uitstel
Minister Matz wijst het departement Justitie aan als verantwoordelijke voor de opgelopen vertraging. Volgens haar is Justitie na de aankondiging in januari op de rem gaan staan door halverwege de procedures strengere veiligheids- en technischeeisen te stellen dan voorzien in de initiële raamovereenkomst.
Omdat pas deze bestuursperiode werd besloten om de containers in te zetten op bestaande gevangenisterreinen ter bestrijding van overbevolking, gelden er afwijkende veiligheidscriteria.
De Regie der Gebouwen voert momenteel haalbaarheidsstudies uit naar de veiligheid, uitrusting en kostprijs. Pas na het afronden van deze studies en afhankelijk van de beschikbare budgetten kan een besluit over een bestelling worden genomen.
Het kabinet-Verlinden bestrijdt deze lezing en ontkent dat gewijzigde eisen van Justitie tot vertraging hebben geleid. Justitie benadrukt dat de oorspronkelijke raamovereenkomst uit de vorige legislatuur het gebruik op bestaande gevangenisterreinen bewust uitsloot.
De uitrol zou volgens het kabinet-Verlinden niet alleen afhangen van productie en levering, maar eveneens van de nodige voorbereidende werkzaamheden door de Regie der Gebouwen.
Geschrapte plannen in Antwerpen en herverdeling
In de oorspronkelijke verdeling waren 50 bijkomende plaatsen voorzien voor de gevangenis in Hasselt, 30 voor het FPC in Gent en 90 voor het FPC in Antwerpen. De plannen voor de containers bij het FPC Antwerpen zijn inmiddels volledig geschrapt.
Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) kiest er na overleg met ziekenhuizen voor om leegstaande gebouwen te benutten via een projectoproep. Dit geldt voor de uitbreiding van forensische zorghuizen, upgradebedden, dagziekenhuizen en het versterken van forensisch mobiele teams.
Druk op de celcapaciteit en reacties uit de sector
Het uitstel leidt tot grote teleurstelling bij de vakbonden. De situatie in de Belgische strafinstellingen blijft nijpend: er verblijven op dit moment 13.624 gedetineerden, terwijl er slechts plek is voor 11.064 personen. Door dit overschot van meer dan 2500 gedetineerden moeten 593 mensen noodgedwongen op een matras op de grond slapen.
Vakbondsman Robby De Kaey van ACOD Gevangenissen stelt dat de modulaire units aanvankelijk als een lichtpunt werden gezien, maar dat het licht aan het einde van de tunnel door het schrappen van de snelle oplevering volledig verdwenen is.
