De Duitse minister van Buitenlandse Zaken, Johann Wadephul, heeft op maandag 28 september 2026 een aantredingsbezoek gebracht aan Nederland. In Den Haag ontmoette hij zijn Nederlandse ambtgenoot Tom Berendsen. Op de agenda stonden gesprekken over de EU-begroting, de voortgezette ondersteuning van Oekraïne en de bilaterale militaire samenwerking.
De defensiebanden tussen beide landen zijn recent versterkt doordat het Duits-Nederlandse Legerkorps een leidinggevende rol heeft gekregen binnen de NAVO-verdedigingsplanning voor Estland en Letland. Na afloop van het overleg stond een gezamenlijke persconferentie gepland.
Gezamenlijk bezoek aan het Internationaal Strafhof
In de middag brachten Wadephul en Berendsen een bezoek aan het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag. Zij spraken daar met verschillende hooggeplaatste functionarissen van het hof, onder wie president Tomoko Akane, eerste vicepresident Rosario Salvatore Aitala, griffier Osvaldo Zavala Giler en plaatsvervangend hoofdanklager Nazhat Shameem Khan.
Als gastland van de instelling draagt Nederland een specifieke verantwoordelijkheid, terwijl Duitsland tot de grootste financiële bijdragers aan de begroting van het Strafhof behoort. Het ICC werd in 2002 opgericht als ultiem rechtscollege om op te treden wanneer nationale staten niet in staat of bereid zijn om ernstige internationale misdrijven te vervolgen, zoals oorlogsmisdrijven, misdrijven tegen de menselijkheid, genocide en agressie. Met het bezoek wilden beide bewindslieden de nadruk leggen op het behoud van het internationale recht en de werking van het tribunaal.
Oplaaiende spanningen met de Verenigde Staten
Het bezoek vond plaats tegen de achtergrond van sterk opgelopen spanningen met de Verenigde Staten. De Amerikaanse president Donald Trump omschreef het hof eerder als een "losgeslagen" en anti-Amerikaanse instelling die showprocessen voert, en hij riep lidstaten tijdens een toespraak bij de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties op om het hof te verlaten. Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio kondigde vanuit Washington een brede campagne aan om het ICC aan te pakken.
De Amerikaanse wrevel is onder meer ingegeven door arrestatiebevelen van het hof tegen topambtenaren van Israël, waaronder premier Benjamin Netanyahu vanwege de genocide in Gaza, evenals door eerdere onderzoeken naar Amerikaanse militaire acties in Afghanistan.
De Verenigde Staten hebben zich, net als onder meer Israël, Rusland, China en India, nooit aangesloten bij de 125 lidstaten van het Strafhof uit vrees voor politiek gemotiveerde vervolgingen van hun eigen militairen. In reactie op de Amerikaanse uitlatingen deed de Nederlandse premier Rob Jetten bij de VN een dringende oproep aan andere landen om het ICC en de internationale rechtsorde te beschermen en niet te verzwakken.
Dreigende sancties en beschermingsmaatregelen
De Amerikaanse regering heeft al sancties ingesteld tegen dertien functionarissen van het Strafhof, onder wie negen rechters en president Akane. Dergelijke maatregelen leiden ertoe dat betrokkenen niet meer naar de VS kunnen reizen, beperkt worden in hun financiële transacties en toegang verliezen tot IT-voorzieningen zoals Amerikaanse e-mailaccounts van Microsoft.
Diplomatieke bronnen melden dat er voorzorgsmaatregelen worden verkend om het functioneren van het hof veilig te stellen — waaronder het uitbetalen van medewerkers, het beschermen van getuigen en de instandhouding van het detentiecentrum — voor het geval er alomvattende sancties tegen de gehele organisatie volgen.
Een van de opties die door Nederland en de Europese Commissie wordt voorbereid, is het activeren van het Europese 'blokkeerstatuut'. Minister Berendsen noemde dit instrument een "nucleaire optie" die Europese bedrijven en organisaties verplicht om Amerikaanse sancties te negeren.
Hoewel dit statuut Europese burgers recht geeft op een basisbankrekening, biedt het niet automatisch toegang tot creditcards of Amerikaanse betalingssystemen, en is het onzeker in hoeverre het een internationale instantie zoals het ICC kan afschermen. Nederland voert daarnaast gesprekken met de VS om verdere maatregelen af te wenden.
Historische plicht en democratische waarden
Beide ministers onderstreepten het principiële belang van een functionerend Strafhof. Volgens minister Wadephul is de steun aan de instelling voor Duitsland niet enkel een buitenlands-politieke afweging, maar een historische plicht. Hij verwees daarbij naar de Duitse geschiedenis waarin de rechtspraak in de Tweede Wereldoorlog ondergeschikt werd gemaakt aan de nazi-ideologie.
Minister Berendsen richtte zich op de toekomst van Europa op het wereldtoneel. Hij stelde dat Europese landen voor de keuze staan om het initiatief te laten aan dominante leiders die hun wil opleggen, of om gezamenlijk hun krachten te bundelen ter verdediging van democratie, gedeelde waarden en de internationale rechtsorde.
